Xương rồng: Phân loài, đặc điểm, giá, cách trồng & chăm sóc

Xương-rồng-Phân-loài,-đặc-điểm,-giá,-cách-trồng-&-chăm-sóc

Xương rồng là một họ thực vật gồm 1.500 – 1.800 loài thực vật nhiệt đới ưa nắng gắt, có thể chịu nóng và chịu hạn kéo dài, sức sống rất ngoan cường nhưng cũng có những yêu cầu nhất định đối với đất và nếu được chăm sóc đúng cách thì sẽ ra hoa rất đẹp.

Chúng phân bố chủ yếu ở các vùng khô cằn như sa mạc thuộc vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Nam Mỹ, Châu Phi, Đông Nam Á. Thân cây mọng nước và chứa nhiều nước, lá của nó thu nhỏ lại thành hình kim để giảm sự bốc hơi nước. Bằng cách này, cây xương rồng có thể tiếp tục phát triển ngay cả trong điều kiện cực kỳ khô hạn.

Xương-rồng-Phân-loài,-đặc-điểm,-giá,-cách-trồng-&-chăm-sóc
Xương-rồng-Phân-loài,-đặc-điểm,-giá,-cách-trồng-&-chăm-sóc

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái chung

Hầu hết rễ của nó chỉ sâu vài cm nhưng lan rộng vài mét. cơ bản chúng sẽ mọc rễ rất nhanh để có thể hút và dự trữ nước trong các tế bào chứa chất nhầy.

  • Thân các loài xương rồng có nhiều thịt, hình dáng đa dạng như hình cầu, hình trụ hoặc dẹt, có khớp và cành bên, trên thân có các gốc gai xếp thành hình xoắn ốc; trên thân có gai, lông, quả, hoa hoặc nụ. Kích thước khác nhau tùy theo loài, có loài nhỏ bằng cúc áo, có loài cao tới 20 mét. Thân cây xương rồng được bao phủ bởi một lớp mịn bóng như sáp gọi là lớp biểu bì, có tác dụng hạn chế sự mất nước. Ngoài ra còn có các lỗ nhỏ để trao đổi khí quang hợp và nó sẽ không mở cho đến tối (nhiệt độ thấp hơn vào ban đêm).
  • Các lá gai của cây là một trong những key giúp nó sinh tồn ở sa mạc. Nếu lá cây có phiến lá rộng như các loài khác dưới ánh mặt trời sẽ bốc hơi một lượng lớn nước nhưng tiết diện nhỏ của lá gai sẽ hạn chế tối đa sự mất nước, giảm nhiệt độ của cây.
  • Hoa chủ yếu lưỡng tính, đối xứng hoặc tròn, nở vào ban ngày hoặc ban đêm, các loài nở hoa vào ban ngày có màu sắc rực rỡ, trong khi những loài nở vào ban đêm có hoa màu trắng và thơm, đó là sự thích nghi để thu hút côn trùng, chim đến thụ phấn.

Các nhà khoa học đã làm một thí nghiệm: Sau khi nhổ một cây xương rồng ra và cân thì nó nặng 37.5 kg, sau khi để vào một góc trong 6 năm và cân lại thì nó nặng 26.5 kg. Như vậy trong 6 năm qua, nó đã sử dụng nguồn dự trữ bên trong và chỉ tiêu thụ 11 kg mà không cần tưới nước. Ở sa mạc, một cây xương rồng cao 15 – 20 mét có thể chứa ~ 2 tấn nước.

2. Phân bố

Xương rồng có nguồn gốc từ Châu Mỹ từ Cuba, Mexico, Brazil, Peru. Ở sa mạc Sonoran Bắc Mỹ, những cây xương rồng có thể cao tới 20 mét và sống tới 200 năm.

Mexico là “xứ sở xương rồng”, chiếm gần 1/2 toàn thế giới, nó quan trọng đến mức được coi là cây linh thiêng có tác dụng xua đuổi tà ma. Cây xương rồng xuất hiện trên lá cờ, quốc huy và tiền của Mexico. Mặc dù trông gai góc nhưng hoa của chúng rất đẹp và hoa có thể lớn tới 60 cm.

3. Đặc điểm sinh trưởng chung

Sở dĩ nó có thể phát triển mạnh ở điều kiện của sa mạc là do lá biến đổi thành gai. Thân cây có thịt màu xanh rất dày, biểu bì mịn như sáp giúp cây trữ nước tốt hơn. Nó mở lỗ khí vào ban đêm để hấp thụ CO2.

4. Phân loài

II. Tác dụng & ý nghĩa của xương rồng

1. Tác dụng

1.1. Thực phẩm

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho biết trong một thông cáo vào năm 2017 rằng cây xương rồng lê gai (Opuntia humifusa) được sử dụng làm thực phẩm ở Mexico, là tiềm năng giúp đối phó với rủi ro khủng hoảng lương thực toàn cầu. Quốc đảo Madagascar đã phải hứng chịu một đợt hạn hán nghiêm trọng vào năm 2015, nguồn thực phẩm và nước cũng đến từ loài cây này.

Mexico trồng xương rồng lê gai trên quy mô lớn làm thực phẩm, đồ uống, thuốc hoặc dầu gội đầu, mức tiêu thụ bình quân đầu người là 6,4 kg mỗi năm. Nó cũng được trồng ở Brazil, Ethiopia, Nam Phi, Ấn Độ và các nước khác trong đó Brazil trồng hơn 500.000 ha và chủ yếu làm thức ăn chăn nuôi.

FAO cho biết mỗi ha cây này có thể chứa 180 tấn nước, đủ để nuôi 5 con gia súc đến khi trưởng thành. Ngoài ra, nó còn cải thiện chất lượng đất, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng lúa mạch và hạn chế phát thải khí nhà kính.

xương-rồng-lê-gai-được-người-Mexico-sử-dụng-như-một-loại-thực-phẩm
xương-rồng-lê-gai-được-người-Mexico-sử-dụng-như-một-loại-thực-phẩm

1.2. Nhiên liệu sạch

Các kỹ sư tại Mexico nghiên cứu sử dụng xương rồng để chiết xuất nhiên liệu sạch vào năm 2007. Sau nhiều năm lai tạo, cải tiến hạt giống và tưới nước hợp lý, nhóm nghiên cứu đã tăng năng suất lên 800 tấn/ha/năm, cao gấp hơn 5 lần mức trung bình. Sau đó, họ đã phát triển thiết bị để chiết xuất năng lượng sinh khối từ cây.

Đầu tiên, chọn những cây có lá to, sinh trưởng tốt, ép lấy nước và cho vào bể lên men để tạo khí sinh học trong môi trường khép kín không oxy. Sau đó, khí đi vào bể lọc để lần lượt lọc ra H₂S, CO₂ và các thành phần khác. Nước tạo ra trong quá trình này dùng để tưới cho đất nông nghiệp, lượng nước còn sót lại cũng có thể được sử dụng làm phân bón. Theo tính toán, 1 tấn xương rồng có thể tạo ra 100m3 khí nhiên liệu sạch, tương đương 100 lít xăng.

Kết quả của nhóm này đã được Văn phòng Sở hữu Công nghiệp Mexico cấp bằng sáng chế vào năm 2016. Bằng sáng chế có tiêu đề “Quy trình và thiết bị chiết xuất khí sinh học từ xương rồng thông qua quá trình tiêu hóa kỵ khí”. Hiện tại, họ đã ký thỏa thuận với chính quyền thành phố địa phương để cung cấp năng lượng sinh khối cho các phương tiện chính phủ.

Ở châu Á, xương rồng cũng có công dụng này. Thành phố Kasugai, Aichi của Nhật Bản đang phát triển chế độ ăn dựa trên xương rồng và nhiều người dân cũng xây dựng nhà kính để trồng xương rồng ăn được, hoạt động này bắt đầu từ năm 1959. Năm đó một cơn bão đã phá hủy cây táo và cây đào trong vườn, chỉ còn những cây xương rồng sống sót nên người nông dân phải chuyển sang trồng loại cây này.

Vào những năm 1960, Nhật Bản trải qua cơn sốt xương rồng với hơn 50 nông dân ở thành phố Kasugai chuyên trồng cây này. Hiện nay, dân số 300.000 người trồng hơn 200 giống xương rồng khác nhau.

1.3. Làm thuốc

Theo tài liệu “Compendium of Materia Medica”, cây xương rồng có tính lạnh, có tác dụng giúp khí huyết lưu thông, thanh nhiệt giải độc, giảm sưng tấy, làm dịu thần kinh và là thuốc bổ, thuốc lợi tiểu.

  • Kháng khuẩn và chống viêm: Chiết xuất xương rồng có tác dụng ức chế Staphylococcus vàng, Escherichia coli, Bacillus subtilis và Bacillus cereus, ức chế sự sao chép của virus DNA và RNA và làm bất hoạt virus ngoại bào. Ngoài ra, xương rồng còn có tác dụng chống viêm giống như hormone. Chiết xuất các amin thơm và đường từ cây dùng để điều trị chứng viêm, đau, ngứa da và tăng thân nhiệt cục bộ.
  • Giảm lượng đường trong máu: Từ năm 1925, người ta đã phát hiện ra rằng chiết xuất trong cây có thể làm giảm lượng đường trong máu, cải thiện hiệu quả quá trình chuyển hóa glucose ở bệnh nhân tiểu đường loại 2.

1.4. Thanh lọc không khí

Xương rồng hấp thụ CO2 và nhả khí Oxy vào ban đêm, chỉ có ít loài thực vật chu chu trình quang hợp ngược này.

xương-rồng-có-chống-bức-xạ-máy-tính-được-không
xương-rồng-có-chống-bức-xạ-máy-tính-được-không

1.5. Có chống bức xạ máy tính?

Các chuyên gia cho rằng động vật, thực vật và con người đều có khả năng hấp thụ bức xạ tự nhiên, nhưng hiện tại chưa có cơ sở khoa học hay nghiên cứu nào chứng minh rằng một loài thực vật nào đó có khả năng hấp thụ bức xạ.

Xương rồng sống ở những nơi có ánh nắng gay gắt ở vùng sa mạc. Là loại cây mọng nước, ưa ánh sáng, sợ bóng râm. Để chống lại tác hại của tia cực tím trong ánh nắng mặt trời và giảm sự bốc hơi nước, lá co lại thành hình kim để thích nghi với môi trường tự nhiên, không có nghĩa là nó có thể hấp thụ bức xạ.

Các ký hiệu điện từ do bức xạ máy tính phát ra giống như một chùm ánh sáng phát ra từ đèn pin, là một sóng năng lượng truyền theo đường thẳng, hiện nay chưa có chất nào có thể làm cho sóng bức xạ chuyển hướng, và “hấp thụ” bức xạ lại càng không khoa học. Bên cạnh đó, cũng chưa có kết luận nào về việc liệu bức xạ máy tính có ảnh hưởng đến cơ thể con người hay không và nó có hại như thế nào.

Một số người còn cho rằng xương rồng, nha đam… hấp thụ các loại khí độc hại như formaldehyde rất tốt nhưng thực tế, chính các loài cây mọng nước này mới là loài hấp thụ khí độc hại kém nhất. Chỉ cây có lá to, nhiều lỗ chân lông có khả năng quang hợp mạnh mới hấp thụ khí độc tốt hơn.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Hầu hết các cây trồng trong chậu đều có nguồn gốc ở các rừng mưa nhiệt đới và ưa không khí ẩm, rễ dày và phát triển nhanh nên cần nhiều đất hơn, nhiều phân bón hơn, nhiều nước hơn. Nhưng xương rồng thì khác. Không những vậy, rễ của chúng còn rất nhỏ nên bạn cần sử dụng chậu nhỏ ít đất, chậu và đất phải thoát nước thật tốt.

Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-cây-xương-rồng
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-cây-xương-rồng

1. Trồng chậu

Cây ưa ánh sáng mạnh, chịu nóng, chịu hạn cực tốt. Nhiệt độ tối ưu cho sự phát triển của cây là 20 – 30°C nhưng có thể chịu nhiệt cao tới 40°C, không nên thấp hơn 15°C (tối thiểu là 5°C).

Nếu trồng trong chậu, ngoại trừ buổi trưa mùa hè nắng gắt, còn lại có thể phơi nắng. Tháng 11 – tháng 3 là thời kỳ ngủ đông của cây nên đặt trong nhà ở nơi có nắng. Thay chậu 1 – 2 lần một năm, đất có tính kiềm yếu, thoát nước tốt và thoáng khí là tốt nhất. Đừng trồng cây quá sâu.

  • Đất trồng: Đất cát pha vôi, thoáng khí tốt, có thể tham khảo tỷ lệ sau: 2 phần đất mùn lá, 1 phần đất than bùn, 1 – 2 phần cát. Nên rải sỏi dưới đáy chậu để chậu thoát nước tốt. Đảm bảo đất có độ pH hơi kiềm.
chuẩn-bị-đất-trồng-xương-rồng
chuẩn-bị-đất-trồng-xương-rồng
  • Loại phân bón có thể sử dụng để bón cho cây là phân gà, phân người, bột xương dưới dạng loãng, 15 ngày/ lần trong giai đoạn sinh trưởng.
  • Ngừng tưới nước khi nhiệt độ thấp hơn 8°C. Từ mùa xuân thì tăng tần suất tưới nước theo nguyên tắc chỉ tưới khi khô, không để đất ẩm.

2. Trồng vườn

Nếu bạn sống ở các tỉnh phía Nam thì có thể trồng xương rồng trong vườn, không cần tưới nước thậm chí đất có thể càng nghèo dinh dưỡng miễn sao có nhiều cát thô và sỏi.

Không nên trồng cây quá sâu, nhất là những loài có thân hình cầu, chỉ cần trồng sát mặt đất là được. Không nên tưới cây mới trồng mà nên đợi 3 ngày mới tưới. Về việc bón phân, bón một lớp phân mỏng vào đầu mùa xuân và chỉ nên bón 1 lần / năm.

3. Phòng trừ sâu bệnh

nhiều-loài-sâu-bệnh-có-thể-xuất-hiện-trên-cây-xương-rồng
nhiều-loài-sâu-bệnh-có-thể-xuất-hiện-trên-cây-xương-rồng

IV. Phương pháp nhân giống

Có 3 cách nhân giống cây xương rồng là gieo hạt, giâm cành và ghép.

1. Gieo hạt

Quả của họ xương rồng là quả mọng. Khi quả chín thì thu hoạch quả, bóc tách cùi để lấy hạt bên trong, phơi khô rồi bảo quản ở nơi khô ráo, tối. Thời gian gieo hạt tốt nhất là cuối tháng 4 đầu tháng 5, mặc dù có thể gieo ngay khi thu hoạch. Nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm là 21 – 30°C, nảy mầm sau 1 tuần.

2. Giâm cành

Cắt 1 phần đốt thân chứa các bào tử đang phát triển cắm vào cát vàng sạch và khô, duy trì nhiệt độ 20 – 30°C và độ ẩm không khí cao, tránh ánh nắng trực tiếp. Cành giâm có thể bén rễ sau 10 – 20 ngày.

nhân-giống-xương-rồng-bằng-phương-pháp-ghép-cành
nhân-giống-xương-rồng-bằng-phương-pháp-ghép-cành

3. Ghép

Ưu điểm của phương pháp này là sinh trưởng mạnh, nhanh gấp 4 – 5 lần so với giâm cành và gieo hạt; số lượng nhân giống lớn; thúc đẩy cành ghép ra hoa…

Thời kỳ ghép tốt nhất là cuối mùa xuân đến đầu mùa hè. Có 2 phương pháp ghép: ghép phẳng và ghép khe.

  • Ghép phẳng: Chọn gốc ghép và cành ghép thích hợp, dùng dao cắt phẳng, căn chỉnh các lớp tầng sinh của vết cắt sao cho căn chỉnh ở cả hai mẫu, giữ chặt và đặt ở nơi mát mẻ trong 2 – 4 ngày. Chúng sẽ bắt đầu lành sau 5 – 6 ngày. Các vết khâu cố định có thể được tháo ra. Việc lựa chọn gốc ghép phù hợp là yếu tố quan trọng, gốc ghép phải thuộc cây phát triển mạnh, ít sâu bệnh, dễ sinh sản.
nhân-giống-xương-rồng-bằng-phương-pháp-ghép-cành
nhân-giống-xương-rồng-bằng-phương-pháp-ghép-cành

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.