Vạn niên thanh: Đặc điểm, cách trồng & chăm sóc, nhân giống

Cây vạn niên thanh còn có tên khoa học là Dieffenbachia amoena thuộc chi Dieffenbachia (chi Môn trường sinh) và có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới của Brazil, Trung Mỹ và Nam Mỹ. Đây là một loài cây thân thảo, cao trung bình 30 – 90 cm, trong tự nhiên có thể cao tới 2m. Lưu ý thêm là có nhiều người cũng cho rằng vạn niên thanh chính là cây môn trường sinh đốm, có tên khoa học Dieffenbachia seguine nhưng có vẻ như chưa đúng.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Đây là cây thân thảo, cao trung bình 30 – 90 cm. Thân thường mọc thẳng, đôi khi bò ngang mặt đất, bề mặt có vết sẹo lá rõ ràng (dấu vết của lá đã rụng), màu xanh lục

• Lá mọc thành cụm chồng lớp ở đỉnh thân. Hình dạng lá là hình elip dài hoặc hình trứng dài, dài 15 – 30 cm và rộng 7 – 12 cm, mép hơi gợn sóng, trên lá có nhiều sọc hoặc đốm màu trắng, cuống lá phía dưới có bẹ dài, mặt lá trên màu xanh đậm, mặt dưới màu xanh nhạt.
• Hoa mọc thành cụm hoa bông mo (spadix), đây là một trong những đặc điểm chung của cây họ Ráy (Araceae). Bên ngoài cụm hoa bông mo có một mo hoa (spathe) dạng hình mác rộng. Cụm hoa dài 3 – 4 cm, rộng 1.2 – 1.7 cm, bông mo dài 2.5 – 6 mm và rộng 2 – 4 mm; cánh hoa dài 4 – 5 mm và 6 rộng mm, màu vàng nhạt, bao phấn hình trứng dài 1.4 – 1.5 mm. Hoa trên bông mo được chia thành hoa đực và hoa cái; hoa đực mọc ở phần trên, còn hoa cái mọc ở phần dưới.
• Quả: Quả là quả mọng đường kính khoảng 8 mm, khi chín chuyển thành màu vàng cam hoặc vàng lục. Thời kỳ ra hoa từ tháng 5 – 6 và thời kỳ đậu quả từ tháng 9 – 11.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Có nguồn gốc từ Colombia và Costa Rica. Ưa môi trường ấm áp, bán râm, và đất tơi xốp, thoát nước tốt. Kỵ ánh nắng trực tiếp. Lá cây khá lớn, thoát hơi nước nhanh, nên cần nhiều nước trong thời kỳ sinh trưởng. Độ ẩm không khí thích hợp nhất là 80 – 90%.

Loài này có thể sống khoảng 14 ngày trong bóng tối hoàn toàn, nhiệt độ tối ưu nhất là ~ 20°C, không nên < 5°C vào mùa đông, độ ẩm tương đối 90%. Đất vườn có thể trồng được nhưng tốt nhất là đất thịt pha cát giàu mùn, tơi xốp.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

1.1. Thanh lọc không khí

Trong vòng 24 giờ, một chậu cây cỡ trung bình có thể loại bỏ 70-90% benzen trong phòng 10m², và hơn 60% formaldehyde trong không gian kín. Cây còn hấp thụ nhiều khí độc khác như carbon monoxide, carbon dioxide, formaldehyde, trichloroethylene, hydrogen sulfide, benzen, phenol, hydrogen fluoride và ether.

1.2. Trang trí

Cây chịu bóng tốt, kích thước đa dạng, vân lá phong phú, rất lý tưởng để trồng trong nhà. Cây có thể sống quanh năm ở nơi có ánh sáng, và có thể chịu được bóng râm trong khoảng 30-40 ngày.

2. Ý nghĩa phong thủy

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Cây trồng trong chậu ban đầu dùng chậu có đường kính từ 15 – 20 cm. Sau 1 – 2 năm, ở gốc sẽ có nhiều chồi non mọc lên thì có thể chia cây, nếu chia cây thì không cần thay chậu mới. Nếu cây phát triển quá cao thì bạn có thể để lại 2 – 3 đốt gần gốc rồi cắt bỏ toàn bộ thân trên và đem đi nhân giống.

Đất trồng tốt nhất là đất hơi chua, giàu mùn, tơi xốp. Bạn có thể kết hợp các loại đất như than bùn, mùn lá, cát, xơ dừa, rêu Sphagnum để trồng cây hoặc trộn lẫn theo tỷ lệ gồm cát sông, than bùn, đất mùn lá, và đất vườn theo tỷ lệ 1:1:1:4 (hoặc tỷ lệ 1:2:2:2.

• Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 20 – 30°C. Vì cây có lá lớn nên vào mùa hè độ ẩm không khí thấp, nước bay hơi khá nhanh, cần tưới khoảng 2 lần trong ngày để giữ ẩm cho đất nhưng cũng không nên tưới quá nhiều vì nếu đất quá ẩm dễ làm cho rễ bị đen và thối. Độ ẩm không khí thích hợp nhất là từ 80% – 90%. Mùa thu có thể tưới 1 – 2 lần/ tuần, mùa đông tăng lên 7 – 10 ngày/ lần.
• Tưới nước: Chỉ tưới khi đất đã khô sâu vài cm (kiểm tra cả bên trong), tưới đẫm rồi đổ bỏ nước thừa ở đĩa hứng. Tránh tưới quá nhiều lần gây úng rễ.
• Bón phân loãng 10 ngày / lần, mùa xuân và mùa hạ ưu tiên phân đạm còn mùa thu ưu tiên phân lân và kali. Nếu nhiệt độ xuống dưới 12°C thì ngừng bón phân. Ngoài ra bạn nên phun dung dịch kali dihydro photphat 0.2% 1 – 2 lần để lá tươi và sáng. Đối với cây lâu năm, khi cây ra nụ thì phun dung dịch kali dihydrogen sunfat 1 lần để thúc đẩy bông hoa nở to, đẹp.
• Cắt tỉa: Thực hiện vào mùa mưa, cắt bỏ lá hỏng hoặc mọc quá dày. Kéo nhẹ lá khô từ gốc hoặc dùng kéo cắt lá xanh gần gốc.

Nguyên nhân lá bị vàng, nâu hoặc bị héo rũ, rụng lá:

• Lá già: Đây là quá trình tự nhiên, lá già nhất sẽ vàng và rụng đi. Không cần xử lý.
• Thối rễ do tưới quá nhiều nước, đất bí, hoặc nấm bệnh. Triệu chứng gồm thân lá biến màu, rễ đen/thối, cây mất sức sống. Cần lấy cây khỏi chậu, cắt bỏ rễ thối và thay bằng đất mới sạch.
• Thiếu nước.
• Bó rễ: Rễ đã mọc đầy chậu, không còn không gian phát triển. Cây ngừng lớn, đất nhanh khô.
• Thiếu sáng (kể cả ánh sáng nhân tạo không đủ quang phổ).
• Ánh sáng quá mạnh (Cháy nắng): Lá có thể bị cháy (vàng/nâu ở đầu hoặc mép lá), héo hoặc rụng.
• Cháy phân (Ngộ độc phân bón): Do bón quá nhiều hoặc sai loại phân. Triệu chứng bao gồm lá vàng/nâu, cháy đầu/mép lá, rụng lá, thối rễ, cây ngừng phát triển.

Vạn niên thanh chủ yếu bị bệnh đốm lá, đốm nâu và bệnh thán thư nhưng các bệnh này chủ yếu do điều kiện chăm sóc không đúng cách, khi xuất hiện dấu hiệu của bênh có thể phun dung dịch 50% carbendazim tỷ lệ 1: 500 lần nước để phòng trừ. Đôi khi có thể xảy ra hiện tượng thối rễ, thối thân do úng nước, thông gió kém thì có thể phun 75% bột chlorothalonil pha với nước tỷ lệ 1:800 lần để phòng trừ.

IV. Phương pháp nhân giống

Vạn niên thanh được nhân giống bằng cách chia cây hoặc giâm cành, trong đó giâm cành là chủ yếu, thực hiện từ tháng 4 – 6.

1. Giâm cành

Do đặc tính ưu thế ngọn mạnh, chồi bên của cây khó tự nảy mầm, nên để giâm cành thì bạn cần cắt ngọn từ cây mẹ để kích thích chồi bên phát triển, thực hiện bằng cách dùng dao sắc cắt ngang thân cây mẹ, cách gốc khoảng 4 – 5 đốt. Phần ngọn cắt ra được sử dụng làm cành giâm, bôi bột kích rễ và than bột vào vết cắt. Sau khi vết cắt khô, cắm cành vào luống giâm có đất hỗn hợp đất vườn, cát sông và đá perlite.

Phần gốc thân còn lại của cây mẹ cũng sẽ nảy chồi bên. Khi chồi mới có 4 – 5 lá, tiếp tục cắt chồi sát gốc và giâm vào luống. Sau khi cây con ra rễ thì có thể bứng ra trồng riêng.

2. Chia cây

Cách đơn giản hơn là lấy cây mẹ ra khỏi chậu, sau đó tách bỏ bớt đất dính vào rễ rồi dùng tay tách nhẹ nhàng các cây con khỏi cây mẹ, sau đó đem trồng riêng. Còn một phương pháp khác là nuôi cấy mô, bạn có thể tham khảo nếu có điều kiện: Thường sử dụng ngọn thân hoặc đoạn thân làm mẫu cấy. Để tạo chồi từ mô sẹo ban đầu, sử dụng môi trường MS có bổ sung 6-BA (3-5 mg/l) và NAA (0.2 mg/l). Môi trường nuôi cấy tiếp theo chứa 6-BA (2 mg/l) và NAA (0.2 mg/l). Để kích thích ra rễ, chỉ cần bổ sung NAA (0.5 mg/l).