Sen đá sao biển: Đặc điểm, trồng & chăm sóc, nhân giống

Hôm nay, cây cảnh NTT sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết hơn về một trong những loài nha đam được trồng phổ biến, thậm chí có thể coi như loài đại diện cho họ Măng tây là sen đá sao biển – tên khoa học là Aloe aristata. Cần chú ý loài này dễ gây nhầm lẫn với sen đá móng rồng có tên khoa học Haworthia Fasciata.

Nha đam (Aloe) là một chi thực vật gồm các loài cây thân thảo đa thân sống lâu năm, lá mọng nước và thường xanh. Cho đến nay, có hơn 500 loài Lô hội đã được phát hiện, chủ yếu có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Châu Phi.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

Sở dĩ có tên gọi là sen đá sao biển vì lá cây rất mọng nước như sen đá, lá cây thì có các gai nhỏ trắng nổi bật trên nền xanh lá trông giống như sao biển.

1. Đặc điểm hình thái

Đây là cây mọng nước sống lâu năm. Cây không có thân rõ ràng trên mặt đất, mọc thành cụm hình hoa thị dày đặc sát mặt đất. Đây là loài lô hội có kích thước nhỏ, chiều cao thường chỉ khoảng 12 cm, đường kính cụm lá khoảng 20 cm.

• Lá: Cây có rất nhiều lá (thường 40 – 50 lá hoặc hơn), xếp chồng lên nhau sít sát và dày đặc dạng ngói lợp. Phiến lá hình mác hoặc tam giác dài 7 – 8 cm, gốc lá rộng khoảng 3 cm. Lá dày, mọng nước, khá mềm. Màu lá xanh lục đậm. Bề mặt lá thường có nhiều đốm nhỏ màu trắng hoặc các mụn thịt nhỏ màu trắng xếp thành hàng ngang hoặc phân bố rải rác. Mặt dưới lá thường có 1 – 2 đường gờ nổi lên. Mép lá có hàng răng cưa hoặc gai nhỏ, mềm, màu trắng. Đặc điểm nhận biết quan trọng nhất là đầu mỗi lá kéo dài thành một sợi lông mềm, dài, màu trắng (gọi là arista). (Lưu ý: Khi không có hoa, hình dáng cây trông khá giống với các loài thuộc chi Haworthiopsis như Haworthiopsis fasciata, gọi là sen đá móng rồng).
• Hoa: Cụm hoa mọc trên một cán hoa thẳng đứng, cao vươn khỏi cụm lá. Hoa dạng hình ống, màu cam đỏ rực rỡ. Hoa chứa nhiều mật ngọt, dễ thu hút chim, ong và các loại côn trùng khác đến hút mật và thụ phấn.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Sen đá sao biển thích môi trường ấm áp, khô ráo và nhiều nắng. Nó chịu lạnh kém, chịu hạn tốt, không chịu được ẩm liên tục. Nhiệt độ tăng trưởng thích hợp là 20 – 24°C, nhiệt độ vào mùa đông không thấp hơn 8°C.

II. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Yêu cầu quan trọng nhất là đất phải thoát nước tốt, tơi xốp và thoáng khí. Nên dùng đất chuyên dụng cho xương rồng/sen đá hoặc tự trộn đất thịt nhẹ với tỷ lệ lớn cát thô, đá perlite, đá núi lửa, xỉ than… Tránh đất giữ nước hoặc bị nén chặt.

• Cây rất ưa nắng, cần ánh sáng mặt trời đầy đủ (ít nhất 6 – 8 giờ/ngày) để phát triển tốt và có khả năng ra hoa. Tuy nhiên, cần che bớt nắng gắt vào giữa trưa mùa hè, đặc biệt khi nhiệt độ >35°C. Cây ưa khí hậu mát mẻ đến ấm áp, chịu lạnh khá tốt nhưng cần giữ nhiệt độ >5°C vào mùa đông để đảm bảo an toàn. Cần nơi thông thoáng, tránh nóng ẩm tù đọng.
• Cây rất chịu hạn nhờ lá mọng nước. Chỉ tưới nước khi đất trong chậu đã khô hoàn toàn. Khi tưới, tưới đẫm cho nước chảy ra hết khỏi đáy chậu rồi để đất khô hẳn trong nhiều ngày hoặc vài tuần mới tưới lại. Giảm tưới đáng kể vào mùa hè nóng và ngừng tưới hoàn toàn vào mùa đông lạnh.
• Cây không cần nhiều phân bón, chịu được đất nghèo dinh dưỡng. Chỉ cần bón phân tan chậm hoặc phân lỏng pha loãng (ưu tiên loại giàu Lân và Kali) với liều lượng rất ít, 1 – 2 lần trong cả năm vào mùa xuân và/hoặc mùa thu là đủ.

Cây rất khỏe mạnh và ít khi bị sâu bệnh nếu trồng đúng cách (đủ nắng, thoát nước tốt, không tưới thừa). Vấn đề chính cần phòng ngừa là bệnh thối rễ/gốc do tưới quá nhiều nước hoặc đất thoát nước kém.

Làm sao để cây nở hoa?

Kỳ thực nó rất ít khi nở hoa, nhưng nếu muốn cây nở hoa thì vẫn có cách. Cách đơn giản nhất là sử dụng chậu hoa nhỏ hơn, cho cây càng nhiều ánh nắng càng tốt. Hoa của nó thường có màu cam, xếp thành từng lớp và nở dần từ dưới lên trên và nằm trên một cuống hoa rất dài.

Sau khi trồng nhiều năm, một số chồi bên có thể sẽ mọc ở phần dưới của cây thì bạn nên thay chậu kết hợp nhân giống…

III.  Phương pháp nhân giống

Lô hội viền ren chủ yếu được nhân giống bằng cách tách cây con (tách bụi) hoặc giâm cành (thường là giâm các chồi non hoặc phần ngọn sau khi cắt – beheading). Thời điểm tốt nhất để thực hiện là vào mùa xuân (tháng 4-5) khi thời tiết mát mẻ và cây đang trong giai đoạn phát triển.

1. Tách cây con

Đây là phương pháp đơn giản, phổ biến và hiệu quả nhất. Cây mẹ thường đẻ nhiều cây con (chồi bên) ở gốc. Khi thay chậu vào mùa xuân, cẩn thận lấy cây mẹ ra khỏi chậu, dùng tay hoặc dao/kéo sạch để tách các cây con đã có bộ rễ riêng ra khỏi gốc cây mẹ. Để vết thương hơi se khô tự nhiên trong vài giờ hoặc một ngày. Sau đó, trồng cây con vào chậu mới với hỗn hợp đất thoát nước tốt. Trồng nông, giữ cây ổn định, tưới một ít nước ban đầu và đặt ở nơi ấm áp, ẩm nhẹ, tránh nắng trực tiếp. Sau khoảng 1 tháng khi cây ổn định thì có thể chăm sóc như bình thường.

2. Giâm ngọn

Phương pháp này áp dụng cho các cây con chưa có rễ được tách ra hoặc khi cắt bỏ phần ngọn của cây mẹ. Cắt lấy phần ngọn hoặc chồi khỏe mạnh (cao khoảng 8 – 10cm). Để vết cắt ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp trong ít nhất 1 – 2 ngày (hoặc lâu hơn) cho đến khi vết cắt khô hoàn toàn và hình thành một lớp mô sẹo mỏng. Có thể chấm một ít bột tro thực vật hoặc bột trừ nấm vào vết cắt.

Sau đó, cắm phần gốc đã khô vào giá thể khô hoặc chỉ hơi ẩm, đặc biệt phải thoát nước cực tốt (như cát thô, đá perlite…). Đặt chậu giâm ở nơi ấm áp, sáng sủa (tránh nắng trực tiếp). Tưới rất ít nước hoặc chỉ phun sương nhẹ cho đến khi cây bắt đầu ra rễ để tránh bị thối. Rễ thường hình thành sau 20 – 30 ngày. Khi cây đã ra rễ chắc chắn thì mới bắt đầu tưới nước cẩn thận và trồng vào chậu với đất phù hợp.