Hoa thu hải đường

Thu hải đường (chi Begonia, họ Thu hải đường – Begoniaceae) là một trong những chi thực vật có hoa lớn nhất thế giới, với khoảng hơn 2.000 loài và vô số giống lai (ước tính trên 10.000). Chúng có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới ẩm khắp các châu lục (trừ Úc và Châu Âu). Thu hải đường được yêu thích bởi sự đa dạng đáng kinh ngạc về hình dáng lá, màu sắc hoa, kích thước và kiểu hình cây. Chúng là lựa chọn phổ biến để trồng chậu trang trí nội thất, trồng luống hoặc giỏ treo ngoài vườn, mang lại vẻ đẹp rực rỡ và độc đáo cho mọi không gian.

Đặc điểm hình thái chung

• Thân/Rễ: Cây thân thảo sống lâu năm, mọng nước (hiếm khi là bán bụi). Phát triển từ rễ chùm, thân rễ (rhizome) hoặc củ (tuber) tùy nhóm. Thân có thể đứng thẳng, bò ngang hoặc rủ xuống.
• Lá: Thường bất đối xứng đặc trưng. Hình dáng, kích thước, màu sắc và hoa văn cực kỳ đa dạng (tim, tròn, xoắn, xẻ thùy, xanh, đồng, bạc, tím, có đốm, vân…). Lá mọc cách hoặc từ gốc.
• Hoa: Hoa đơn tính (hoa đực và hoa cái riêng biệt), thường trên cùng một cây (monoecious). Hoa đực thường có 4 cánh (2 to, 2 nhỏ). Hoa cái có 2 – 5 cánh (hoặc nhiều hơn ở hoa kép).
• Bầu nhụy & Quả: Bầu nhụy của hoa cái nằm dưới các cánh hoa và đặc trưng thường có 3 cánh không đều nhau. Quả là dạng quả nang có cánh. Hạt rất nhỏ.

Các nhóm Thu hải đường phổ biến: Để dễ nhận biết và chăm sóc, người ta thường chia Thu hải đường thành các nhóm chính:

1. Rễ chùm (Fibrous): Bao gồm nhóm Thu hải đường Sáp (Wax Begonia – B. semperflorens group) rất phổ biến trồng luống/chậu, sai hoa gần như quanh năm (trắng, hồng, đỏ) và nhóm Thu hải đường Thân đứng (Cane Begonia) có thân như đốt tre/trúc, lá đẹp (hình cánh thiên thần, đốm…) và chùm hoa rủ (trắng, hồng, đỏ…). Nhóm này tương đối dễ trồng.
2. Thân rễ (Rhizomatous): Trồng chủ yếu để chơi lá với các loại lá có hình dáng, hoa văn, màu sắc độc đáo (như xoắn ốc, chữ thập…). Nhóm Rex Begonia nổi tiếng với lá sặc sỡ thuộc nhóm này. Hoa thường nhỏ, không nổi bật bằng lá. Ưa bóng râm hơn.
3. Củ (Tuberous): Trồng từ củ lớn, thường có hoa rất to, đẹp, sặc sỡ, dạng hoa kép giống hoa hồng, trà mi… (màu trắng, hồng, đỏ, vàng, cam…). Có dạng cây đứng hoặc thân rũ (trồng giỏ treo). Nhóm này thường ngủ đông vào mùa lạnh (lưu củ) và khó trồng hơn, ưa mát, kỵ nóng và úng nước.
4. Rieger/Elatior (B. x hiemalis): Nhóm lai tạo giữa Thu hải đường củ và loài khác, thường bán dưới dạng chậu hoa nở rộ vào mùa mát/đông, hoa lớn, cánh kép, màu sắc rực rỡ. Thường trồng như cây thời vụ trong nhà.

Hướng dẫn trồng & chăm sóc cơ bản

Cần đất tơi xốp, giàu hữu cơ và thoát nước tốt. Đất hơi chua là phù hợp.

• Hầu hết ưa ánh sáng gián tiếp, sáng sủa hoặc bóng râm một phần. Tránh nắng trực tiếp gay gắt, nhất là nắng trưa hè.
• Giữ đất ẩm đều nhưng không sũng nước. Tưới khi lớp đất mặt bắt đầu se khô. Thoát nước tốt là cực kỳ quan trọng để tránh thối rễ/thân. Giảm tưới vào mùa đông hoặc khi cây ngủ đông.
• Ưa ấm áp đến mát mẻ (khoảng 18 – 25°C). Tránh nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh (đặc biệt là sương giá).
• Ưa độ ẩm không khí khá cao, đặc biệt là nhóm chơi lá thân rễ/Rex.
• Bón phân lỏng cân đối pha loãng định kỳ (2 – 4 tuần/lần) trong mùa sinh trưởng. Giảm hoặc ngừng bón khi cây ngủ đông hoặc vào mùa lạnh.
• Ngắt bỏ hoa tàn thường xuyên. Bấm ngọn cây non để khuyến khích phân nhánh. Cắt tỉa cành già, lá vàng, cành vươn dài để cây gọn gàng, thông thoáng và khỏe mạnh.
• Thay chậu: Khoảng 1 – 2 năm/lần vào mùa xuân khi rễ đã ăn kín chậu hoặc giá thể thoái hóa.

Lưu ý: Một số loài Thu hải đường có thể chứa axit oxalic trong lá và củ, nhựa cây có thể gây kích ứng da nhẹ. Nên cẩn thận khi tiếp xúc và tránh ăn phải các bộ phận của cây nếu không biết chắc chắn là loại ăn được và cách chế biến an toàn. Nên để xa tầm tay trẻ em và thú nuôi.

Thu hải đường: Đặc điểm, các loài chính, trồng & chăm sóc

Thu hải đường là một chi thực vật có hoa đẹp vì có vẻ ngoài...

15
Th10