Cây ráy voi có tên khoa học là Alocasia macrorrhiza là một loại cây lâu năm thường xanh được trồng phổ biến làm kiểng lá vì những chiếc lá khổng lồ to như tai voi, trên lá lại có những gân sọc nổi rõ và mép lượn sóng, nhìn chung rất đẹp. Cần chú ý là nó có độc tính nếu ăn phải nên cần để xa tầm tay của trẻ nhỏ và thú cưng. Ngoài ra cũng cần phân biệt ráy voi với dọc mùng (Alocasia Odora) cũng có hình dáng tương tự.
Contents
I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng
1. Đặc điểm hình thái
Ráy voi được phân loại là cây thân thảo khổng lồ, thường xanh, sống lâu năm, cao tới 4 m, có một lượng nhỏ nhựa mủ (nhựa trắng).
- Thân mọc thẳng đứng cao khoảng 1.5 m, sau đó có xu hướng bò lan/nằm rạp.
- Lá mọc tập trung ở đỉnh thân đối với các cây lớn. Cuống lá dài tới 1.3 m, phần gốc dài bằng 1/3 – 1/2 chiều dài nằm trong bẹ lá. Phiến lá hình trứng-mũi tên, dài tới 120 cm và rộng 50 cm, mép lá lượn sóng, màu xanh lục nhạt đồng nhất ở cả hai mặt. Các thùy gốc của phiến lá dài bằng 1/3 – 1/2 chiều dài của thùy đỉnh, hơi tròn, thường chồng lên nhau. Gân bên cấp 1 khoảng 9 đôi ở mỗi bên, tạo góc khoảng 60° so với gân giữa; mặt trên có thể thấy rõ các tuyến dọc theo trục gân cấp 1. Gân cấp 2 ngang bằng với phiến lá hoặc hơi nổi lên ở mặt trên; gân mép lá giữa các gân cấp 1 không hình thành hoặc khó phân biệt.
- Cụm hoa mọc thành cặp từ nách lá, được bao bởi các lá bắc dạng vảy (cataphylls). Mo hoa dài 13 – 35 cm, có chỗ thắt lại. Ống mo hoa màu xanh lục, hình trứng.
- Phiến mo hoa hình mác, dài 10.5 – 29 cm, dạng mũ trùm trong thời kỳ nở hoa, sau đó cong lại, và khi đó khô đi, dạng vảy, màu vàng nhạt.
- Bông mo hơi ngắn hơn mo hoa, nằm trên một cuống ngắn. Phần hoa cái hình trụ dài 1 – 2 cm và đường kính 1.5 cm; bầu nhụy màu xanh lục nhạt, đường kính khoảng 3 mm. Đầu nhụy không cuống, chia 3 – 5 thùy; các thùy hình nón, màu vàng. Phần hoa đực hình trụ, dài khoảng 3 – 7 cm, đường kính khoảng 2 cm, màu trắng nhạt; cụm bao phấn (synandria) gồm 5 – 9 nhị dính liền, hình thoi, đỉnh lồi lên do các mô nối tạo thành nắp, đường kính khoảng 2 mm.
- Quả là quả mọng hình elip, dài 12 mm, đường kính 8 mm, khi chín màu đỏ.
2. Đặc điểm sinh trưởng
Ráy voi là cây ưa sáng, không sợ cháy nắng nhưng có thể chịu được bóng râm. Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 22 – 26°C, vào mùa đông là 18 – 20°C, cần duy trì độ ẩm không khí cao. Loài này có hydathodes (khí khổng), giúp cây loại bỏ độ ẩm dư thừa khi tưới nước quá nhiều.
II. Tác dụng & ý nghĩa của cây
1. Tác dụng
Ráy voi có tác dụng hút ẩm trong không khí rất tốt, thân rễ luộc chín còn có thể ăn được giống dọc mùng. Nó cũng có nhiều đặc tính chữa bệnh như nước ép từ thân lá có vị mát dùng để chữa ho. Rễ, thân rễ dùng làm thuốc nhuận tràng nhẹ và thuốc lợi tiểu. Lá được dùng làm chất làm se giúp cầm máu. Rễ có thể chữa nọc độc của bọ cạp.
Cần chú ý đâ được coi là một loại cây có độc, nhựa của nó có độc tính cao có thể gây phát ban da và đôi khi bị bỏng nhẹ, tuyệt đối không được ăn sống nhựa (chứa axit hydrocyanic). Tuy nhiên, canxi oxalate dễ bị phá hủy khi nấu chín hoặc khô hoàn toàn nên nó cũng là một nguồn thực phẩm rất ngon và bổ dưỡng.
Ráy tai voi là loại cây trồng trong nhà rất được yêu thích, nhất là nhà kính có không gian rộng, phù hợp cho:
- Hội trường, lớp học, văn phòng và tiền sảnh;
- Bể bơi, cửa sổ cửa hàng hoặc quán cà phê;
- Đài phun nước nhân tạo.
2. Ý nghĩa
Đây là một loại cây phong thủy mang ý nghĩa tốt lành, thường được trồng trong nhà nhằm cải thiện vận may cho chủ nhân.
III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây
1. Trồng cây
Đất trồng tơi xốp, thoáng khí và hơi chua. Bạn có thể chuẩn bị đất mùn lá, than bùn và cát theo tỷ lệ 2:1:1. Nếu trồng từ củ thì chọn những củ có màu sẫm hơn những củ khác và đã có vảy, cắt củ cùng với “chồi mắt” và trồng vào đất than bùn, đậy lại bằng một cái lọ thủy tinh. Nếu trồng từ hạt thì bạn xem chi tiết phần nhân giống.
Nếu trồng trong vườn thì chuẩn bị như sau:
- Chuẩn bị đất, đào hố rộng x dài x cao = 30 x 30 x 30 cm, đổ phân chuồng vào đáy hố. Đào hố cách nhau 1.5 – 2 mét.
- Khi cây con được 3 – 6 tháng tuổi và rễ phát triển tốt thì đem trồng vào hố này.
- Bón phân hỗn hợp loãng 2 – 3 tháng sau khi trồng.
2. Chăm sóc cây
- Ánh sáng tự nhiên nhẹ nhàng.
- Việc tưới nước phải thường xuyên, cứ 2 ngày/ lần sao cho đất không được khô. Mùa đông thì hạn chế tưới nước.
- Vào mùa xuân và mùa hè, cứ 14 – 20 ngày tưới nước một lần, ưu tiên phân kali. Trong thời gian ra hoa, bón 2 lần/ tháng bằng phân NPK có hàm lượng nitơ cao, nếu đạm không đủ thì cây sẽ phát triển chậm lại. Vào mùa đông, bón phân mỗi tháng một lần.
- Cắt tỉa khi cây phát triển quá nhanh bằng cách cắt thân cây ở độ cao 3 – 4 cm so với bề mặt đất. Sau vài giờ, rắc bột than lên vết cắt để rễ phát triển, tận dụng nhân giống cây mới.
3. Một số dấu hiệu thường gặp
- Nếu cây chậm phát triển chứng tỏ cây thiếu dinh dưỡng, đặc biệt là nitơ (đạm).
- Lá cây nhạt dần có thể là do tưới nước quá nhiều.
- Hoa nhợt nhạt chứng tỏ thiếu ánh sáng, nhất là vào mùa đông.
- Lá mềm, rủ xuống hoặc thối là do thối rễ. Trong trường hợp này, lấy cây ra khỏi chậu và loại bỏ phần rễ bị nhiễm bệnh rễ còn lại phải được xử lý bằng thuốc diệt nấm và trồng vào đất mới.
- Hoa có đốm đen là do cây bị gió lạnh lùa.
- Bệnh phấn trắng gây ra các đốm nâu trên lá. Cần xử lý cây bằng chế phẩm có chứa đồng.
IV. Phương pháp nhân giống
Bạn có thể nhân giống ráy voi bằng cách phân chia hoặc chia củ.
- Từ hạt: Gieo vào đất tơi xốp đã tưới ẩm, sau đó rắc nhẹ đất, đậy bằng màng nilon. Phun sương hàng ngày và mở nilon để thông gió. Nhiệt độ không khí > 24°C. Sau khi cây con mọc lên, tiến hành cấy cây con (tách ra trồng thưa hơn) và lặp lại việc cấy này sau 30 – 40 ngày. Khi cây đã cứng cáp thì trồng vào các chậu nhỏ, đường kính 7 cm là lý tưởng.
- Từ phần thân rễ: Trong quá trình thay chậu cây trưởng thành, có thể cắt một đoạn thân rễ có mắt ngủ hoặc chồi non bằng dao sắc. Làm khô vết cắt bằng than củi và trồng vào hỗn hợp than bùn và cát.
- Từ củ con: Khi thay chậu cây trưởng thành, có thể chọn một củ đã già — nó sẽ sẫm màu hơn các củ khác và có vảy bao bọc. Cắt một miếng từ củ đó cùng với “mắt” chồi và trồng vào đất tơi xốp, đậy bằng lọ thủy tinh (để giữ ẩm).
