Lan đuôi cáo: Đặc điểm, cách trồng & chăm sóc, nhân giống

Lan đuôi cáo có tên khoa học là Rhynchostylis retusa thuộc chi Rhynchostylis, là một thành viên của họ lan có thể được tìm thấy ở Ấn Độ và Đông Nam Á với khoảng 6 loài.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Cây Lan Đuôi chồn có rễ khí sinh phát triển và dày mập. Rễ có đường kính 6 – 16 mm. Thân mọc thẳng hoặc nghiêng, thường dài 3 – 10 cm, đôi khi dài hơn, đường kính 1 – 2 cm, không phân nhánh, phủ dày các bẹ lá xếp lồng vào nhau.

• Lá dày thịt, xếp thành hai dãy, mọc sát nhau, cong ra ngoài, dạng dải rộng, dài 20 – 40 cm, rộng 2 – 4 cm, đầu lá chia 2 thùy tròn không đều, gốc có bẹ lá bền.
• Cụm hoa mọc ở nách lá, 1 – 3 cụm mỗi cây, dài hơn hoặc gần bằng lá, không phân nhánh, thường rủ xuống; cuống cụm hoa dài 5 – 11 cm, đường kính 6 – 8 mm, gốc được bao bởi 2 – 4 bẹ. Trục cụm hoa ít nhiều dày mập, dài tới 28 cm, mang dày đặc nhiều hoa; lá bắc cong gập ra sau, hình trứng rộng, dài 3 – 4 mm, đầu tù; cuống hoa và bầu nhụy dài 7 -1 0 mm; hoa màu trắng và phủ dày đốm tím, xòe rộng, chất giấy.
  • Lá đài giữa hình elip, dài 7 – 11 mm, rộng 4.2 – 5 mm, đầu hơi tù, có 5 gân chính; lá đài bên hình chữ nhật xiên, dài bằng và rộng hơn lá đài giữa, đầu hơi tù, gốc dính vào chân trụ nhụy.
  • Cánh hoa hình chữ nhật hẹp, dài 7 – 7.5 mm, rộng 2.5 – 3 mm, đầu tù, có 5 gân chính; môi hoa dính vào đầu mút của chân trụ nhụy; môi sau dạng túi, dẹt hai bên, dài 6 – 8 mm, rộng khoảng 4 mm, đầu cuối tròn tù, có 3 gân hình cung; môi trước hướng lên trên, gần như song song với trụ nhụy, phần giữa trở lên màu tím, phần giữa trở xuống màu trắng, thường gập đôi hai bên, khi trải phẳng ra có hình nêm-trứng ngược, dài 8 – 10 mm, rộng 5 – 6 mm, đầu trước chia 3 thùy không rõ ràng, đỉnh tù hoặc hơi lõm, gốc có 4 gờ nổi.
  • Trụ nhụy hình trụ, dài 4 mm, đường kính 2 mm; chân trụ nhụy dài khoảng 2 mm; mỏ nhỏ, hơi chia 2 thùy; giường bao phấn rất nông; nắp bao phấn hình bán cầu, đầu trước thu hẹp và kéo dài thành hình tam giác, đỉnh bằng phẳng; cuống khối phấn hình dải, dài khoảng 2.2 mm, rộng 0.2 mm, đỉnh mở rộng thành hình đầu; đĩa dính hình mác ngược, dài 1.8 mm, rộng 0.6 mm, đầu tù.
• Quả nang hình trứng ngược hoặc gần hình chùy, dài 3.5 cm (bao gồm cuống quả), đường kính khoảng 1.3 cm, có cạnh/gờ, cuống quả dài khoảng 1 cm. Thời kỳ ra hoa từ tháng 5 – tháng 6 và thời kỳ đậu quả từ tháng 5 – tháng 7.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Lan đuôi cáo thường mọc ở vách thung lũng sườn núi hoặc khe đá có khả năng giữ nước tốt, thời gian nắng ngắn hoặc chỉ có ánh nắng rải rác. Do đó loài này ưa bóng râm, tránh ánh nắng trực tiếp, ưa ẩm, nhiệt độ sinh trưởng từ 15 – 30°C, trên 35°C hoặc dưới 5°C đều khiến cây sinh trưởng kém hoặc rơi vào trạng thái ngủ đông. Lan có rễ thịt nên đất thịt pha cát nhiều mùn, thoát nước tốt, độ pH 5.5 – 6.5.

Thân rễ và lá thịt phát triển tốt cũng giúp cây có khả năng chịu hạn tương đối, điều quan trọng là tranh nắng gắt vào mùa hè.

II. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Đất trồng lan ưu tiên than củi và xơ dừa, nếu có thêm rễ dương xỉ, rêu, vỏ cây thì càng tốt. Nếu trồng chậu thì ưu tiên chậu miệng nhỏ nhưng cao, lỗ đáy rộng, thay chậu 2 – 3 năm / lần. Rễ phải được rửa sạch bằng nước nhằm loại bỏ những rễ gãy, đen, thối, cẩn thận không làm hỏng các chồi non. Sau đó đem ra nơi thoáng mát cho khô, khi rễ chuyển sang màu trắng, hơi nhăn, mềm mại thì mới trồng vào chậu.

1. Trồng & chăm sóc

Đầu tiên đổ hỗn hợp đất trồng là than củi cỡ hạt đậu vào đáy chậu, tiếp theo cho vỏ cây, xơ dừa vào, đặt cây vào giữa rồi đổ hết phần còn lại vào, nhấc nhẹ cây lên một chút rồi lắc mạnh chậu. Phủ một lớp rêu hoặc đá mịn lên trên để đất không bị cứng và giảm bốc hơi nước. Sau khi trồng bầu cần tưới nước ngay, đặt chậu ở nơi có bóng râm trong một tháng, chuyển ra nắng dần dần nhưng chỉ nắng nhẹ, vào sáng sớm hoặc chiều tối. Cũng có thể trồng chỉ bằng rêu nước (rêu sphagnum), nhưng cách này dễ bị quá ẩm và gây thối rễ.

• Việc tưới nước phải dựa trên nguyên tắc “khô thì tưới, ướt thì ngưng, tưới vừa phải”. Chú ý đến nhiệt độ nước., nếu có sự chênh lệch lớn giữa nhiệt độ nước và nhiệt độ đất (chênh hơn 6 độ) thì phải chờ nước ấm hơn rồi mới tưới nước. Tránh tưới nước khi nhiệt độ cao.
• Phân chuồng là loại phân hữu cơ tốt nhưng phải ủ trên 1 năm, tưới loãng và cách xa gốc. Ngoài phân hữu cơ thì nên kết hợp phân hỗn hợp NPK, không bón phân có chứa mangan, magie. Tần xuất bón phần là 10 ngày /lần trong quá trình sinh trưởng, có thể sử dụng kali dihydro photphat tỷ lệ 1:1000 hoặc phân boron tỷ lệ 1:1000.
• Rễ ở trạng thái thường xuyên tiếp xúc với không khí thì cây sinh trưởng tốt hơn. Bạn không cần quá lo lắng ngay cả khi thấy rễ mọc tràn ra ngoài chậu. Tuy nhiên, nếu lá dưới rụng nhiều và phần thân trơ ra dài làm mất cân đối tổng thể, thì đó là lúc nên thay chậu hoặc trồng lại, thực hiện việc này vào bất kỳ thời điểm nào trong mùa mưa hoặc mùa ấm. Làm thật cẩn thận, cố gắng hết sức không làm gãy rễ trong quá trình thay chậu.

2. Kiểm soát sâu bệnh

Lan đuôi cáo có thể bị một số bệnh chính:

• Bệnh gỉ sắt: Đốm màu gỉ sắt trên lá, làm cây yếu đi. Cắt bỏ lá bệnh, phun Zineb hoặc thuốc gốc đồng sunfat.
• Bệnh thối trắng gốc (do Sclerotium rolfsii): Sợi nấm trắng ở gốc gây thối rễ/thân, thường gặp vào mùa mưa ẩm. Loại bỏ đất bệnh, rắc PCNB (entachloronitrobenzene) hoặc vôi. Phòng bệnh bằng cách giữ thông thoáng, thoát nước tốt. Hủy cây nếu bệnh nặng.
• Bệnh thán thư: Đốm nâu đen lan từ chóp lá xuống, nặng vào mùa mưa nóng. Cải thiện môi trường, phun thuốc chứa Thiophanate-methyl và dung dịch Bordeaux.
• Bệnh than xảy ra quanh năm, phổ biến hơn vào mùa nóng và mưa, bệnh ban đầu lan từ đầu lá đến thân rễ, lúc đầu có màu nâu sau lan rộng và xuất hiện đốm đen khô. Ngoài việc tích cực thay đổi điều kiện môi trường, trong giai đoạn đầu nên phun 50% metyl thiophanate tỷ lệ 1:800 – 1500 lần, cứ 7 – 10 ngày một lần trong 3 – 5 lần liên tục.

III. Phương pháp nhân giống

Chủ yếu nhân giống lan đuôi cáo theo phương pháp phân chia. Cứ 3 năm 1 lần, các cây sinh trưởng mạnh có giả hành rậm rạp đều có thể phân chia sao cho mỗi cụm phải giữ ít nhất 5 giả hành nối liền nhau. Trước khi chia cây thì nên ngừng tưới nước để giữ cho đất trong chậu khô, dễ tách. Độ sâu trồng sao cho giả hành vừa nằm dưới mặt đất cách mép chậu 2cm, tưới nước thật kỹ và để trong bóng râm khoảng 10 – 15 ngày.