Hoa súng là một chi thực vật thủy sinh sống lâu năm thuộc họ Nymphaeaceae (họ Súng) với nhiều màu sắc khác nhau, mọc nhô hẳn lên mặt nước vào ban ngày. Các màu phổ biến của hoa bao gồm đỏ, hồng, xanh, tím, trắng. Hoa súng rất phổ biến ở các vùng nhiệt đới ở Bắc Phi và Đông Nam Á, nó cũng xuất hiện tại một số vùng ôn đới như Nam Phi, Châu Âu.

Chi súng có khoảng 40 loài và đều là những loài hoa đẹp có thể trồng làm cảnh quan, và có nhiều công dụng làm thực phẩm hoặc nguyên liệu sản xuất rượu vang. Ngoài ra bạn cần phân biệt hoa súng với hoa sen, hay loài này có thể gây nhầm lẫn với nhiều người. Danh sách các loài chính sẽ được trình bày ở phần dưới.

Hoa-súng-Đặc-điểm,-ý-nghĩa,-giá,-cách-trồng-&-chăm-sóc
Hoa-súng-Đặc-điểm,-ý-nghĩa,-giá,-cách-trồng-&-chăm-sóc

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Hoa súng có tên khoa học là Nymphaea và về cơ bản thì đặc điểm hình thái của các loài tương tự nhau như sau:

  • Là cây thủy sinh sống dưới nước, sống lâu năm, có thân rễ dày. Thân và lá cây sẽ khô héo vào tháng 10 – 11 nhưng lại mọc lại vào năm sau miễn là có củ.
  • Thân  lá hình trụ, thon và dài tới 2.5 mét, chúng đổi màu từ xanh sang đỏ tí. Lá có hình bầu dục, hình trứng hoặc hình oval và nổi trên mặt nước, mép nhẵn và hơi gợn sóng, gốc lá có hình trái tim, mặt trên lá màu xanh đậm còn mặt sau có màu tím đậm do nằm ở dưới nước.
  • Hoa mọc đơn độc và nhô lên khỏi mặt nước, đường kính hoa tới 20cm; mỗi hoa có 4 lá đài màu xanh lục; thường có 8 cánh hoa (tràng hoa). Hoa nở vào ban ngày và khép lại vào ban đêm, có các màu chính là trắng xanh vàng hồng. Noãn có hình khuyên và nằm trong ổ hình chén, đầu nhụy lõm xuống và chủ yếu chứa glucose, fructose, axit amin để thu hút côn trùng đến thụ phấn. Hoa thường nở từ tháng 5 – tháng 8, mỗi hoa nở trong 2 – 5 ngày. Khi trời có gió hoặc mưa, hoa không nổi lên trên mặt nước; nụ của nó khép lại. Đặc điểm này của cây giúp bạn xác định thời tiết: Nếu nụ không nở vào buổi sáng thì có thể dự đoán thời tiết xấu vào buổi tối và ngược lại, hoa súng nở vào buổi sáng báo trước một ngày nắng.
  • Quả là quả mọng, có hình trứng ngược dài khoảng 3cm, chín ở trong nước. Quả xốp và nứt không đều, hạt cứng màu xanh đậm hoặc nâu sẵm, được bọc trong getalin và có màng hạt.
  • Quả của hoa súng có hình bầu dục đến hình bán cầu, trưởng thành trong nước, nứt không đều; hạt nhỏ, hình bầu dục hoặc hình cầu; hầu hết đều có màng hạt.
Đặc-điểm-hình-thái-&-sinh-trưởng-của-hoa-súng
Đặc-điểm-hình-thái-&-sinh-trưởng-của-hoa-súng

2. Đặc điểm sinh trưởng

Hoa súng ưa thích trồng ở nơi có ánh sáng mặt trời đầy đủ, nếu trồng ở những ao hồ có cây bóng mát ven bờ sẽ khiến cây sinh trưởng kém hơn. Đất bùn trồng hoa có độ pH từ 6 ~ 8 là tốt nhất, độ sâu nước thích hợp nhất là 25 – 30cm và không nên quá 80cm.

Hoa súng đã được trồng trong ao hồ từ hàng ngàn năm trước.

3. Các loài chính

  • Súng trắng châu Âu (Nymphaea alba) có nguồn gốc ở sông Nile Ai Cập, đường kính hoa 20 – 25cm. Các lá đài có màu xanh lục, gân lá nổi rõ. Lá gần tròn, đường kính lá ~ 40cm, mép lá gợn sóng và có răng cưa. Hoa có màu trắng, mỗi hoa có 20 – 25 cánh hình bầu dục dài, đầu hoa tròn; nhị hoa có màu vàng nhạt, số lượng từ 70 – 100.
  • Súng xanh Ai Cập (Nymphaea caerulea) có nguồn gốc từ Bắc Phi, Ai Cập và Mexico. Đường kính lá ~ 30cm, mặt lá màu xanh lục, mặt sau màu tím sẫm, gốc lá xẻ sâu hình trái tim. Đường kính hoa 15 – 20 cm, có 16 – 20 cánh hoa và hoa nở hình ngôi sao. Có 80 – 100 nhị hoa.
  • Súng vàng ôn đới (Nymphaea mexicana) có nguồn gốc ở miền nam Bắc Mỹ , Mexico và Hoa Kỳ . Lá già màu xanh, mặt dưới có đốm tím, mép lá nhẵn, gốc lá xẻ nông. Hoa có đường kính 10 – 14cm màu vàng tươi, có 24 – 30 cánh hoa. Nhị hoa có màu vàng tươi, số lượng 60 – 90.
  • Súng đỏ Ấn Độ (Nymphaea rubra) có nguồn gốc từ Ấn Độ và Bangladesh. Đường kính lá ~40 cm, lá non màu đỏ tía, lá già màu xanh, mép lá gợn sóng có răng cưa, gốc lá xẻ sâu. Đường kính hoa ~20 cm và có màu hồng hoặc đỏ, 20 – 25 cánh hoa. Nhị hoa màu vàng, số lượng 70 -100.
  • Súng lam (Nymphaea nouchali) có nguồn gốc Ấn Độ và Đông Nam Á. Cuống lá có màu xanh. Đường kính lá ~32cm. Đường kính hoa 15 – 18 cm, 15 – 18 cánh hoa. Có 70 – 100 nhị hoa, chỉ sợi dẹt, đầu có màu xanh nhạt và cực kỳ khỏe.

4. Thông tin thêm

  • Loài hoa súng lớn nhất có nguồn gốc từ các hồ cạn và cửa sông thuộc lưu vực sông Amazon, đường kính lá có thể rộng tới 3 mét, mọc trên thân dưới nước và thân có thể dài 7 – 8 mét.
  • Hoa súng nhỏ nhất là giống lùn Rwanda, đường kính hoa chỉ 1 – 2cm, được cho là đã tuyệt chủng trong tự nhiên. Vào tháng 11 năm 2009, Carlos Magdalena đã cứu giống này khỏi nguy cơ tuyệt chủng bằng cách ươm hạt giống được lưu trữ tại Vườn Bách thảo Hoàng gia ở London, Anh.

5. Phân biệt sen và súng

Có nhiều điểm khác biệt giữa hoa sen và hoa súng.

  • Sen là cây thân thảo lâu năm thuộc họ Nelumbo (họ Sen), súng là cây thân thảo lâu năm thuộc họ Nymphaeaceae (họ Súng).
  • Về đặc điểm khác nhau: Lá sen có hình bầu dục & không có khe hở, lá súng có khe hở hình chữ “V” ở gốc lá. Lá sen mọc cao hơn mặt nước, lá súng mọc trên mặt nước. Cuống lá và cuống hoa của sen có gai, sờ vào có cảm giác gai góc trong khi của súng thì không. Hoa sen có bầu nhụy nổi lên, hoa súng có bầu nhụy chìm. Thân ngầm dưới bùn của sen là củ màu trắng có thể ăn được còn thân ngầm của súng màu nâu vàng hoặc nâu sẫm không ăn được.
  • Hoa súng có màu sắc phong phú hơn, ngoài trắng, vàng, hồng, đỏ còn có thể có màu xanh, lam, xanh tím mà sen không có (sen chỉ có 3 màu là trắng, vàng và đỏ)

Quan sát kỹ bề mặt của lá sen có lông tơ nhỏ nên ngay cả giọt nước cũng sẽ trôi đi. Lấy cảm hứng từ hiện tượng này, các nhà khoa học đã phát minh ra quần áo không thấm nước và chế tạo các vật liệu mới dùng trong xây dựng, dụng cụ nhà bếp, thậm chí để ngăn cánh máy bay khỏi bị đóng băng.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

1.1. Trang trí

Trong lịch sử văn hóa, hoa súng thường trồng trong chậu và ao hồ để nâng cao giá trị cảnh quan sân vườn.

1.2. Dược liệu

Thân rễ của hoa súng rất giàu tinh bột (lên tới 49%), protein (8%), chứa tannin (tannin), alkaloid nymphein, glycoside nymphalin và myricitrin, axit gallic và tartaric, tới 20% đường, nhựa, vị đắng, amoniac, chất gôm, tinh dầu. Nymphalin glycoside có trong hoa có tác dụng giảm đau và thôi miên cơ thể con người. Alkaloid nympheine trong thân rễ ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương và có tác dụng tâm sinh lý. Lá chứa flavone glycoside myricitrin có tác dụng kích thích hoạt động của tim. Flavonoid có trong cánh hoa nhộng giúp làm giảm sự mỏng manh của các mao mạch nhỏ, điều hòa huyết áp và hoạt động của cơ tim. Nhựa có tác dụng nhuận tràng và kháng khuẩn.

Về tác dụng dược lý, từ thời nhà Tần và Hán bên Trung Quốc, người ta đã sử dụng hoa súng làm thuốc bổ, hầu hết các phần của hoa sen đều có thể được sử dụng làm thuốc, từ hạt, lá, đến củ sen. Chúng có các tác dụng khác nhau như cải thiện tuần hoàn máu, giải nhiệt, giải độc, bổ thận, giảm cân, giúp cải thiện sức khỏe và tinh thần.

1.3. Thanh lọc môi trường

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy màng tế bào hoa súng bị hư hại khi có tác động của 3 kim loại nặng là chì (Pb), kẽm (Zn) và Cadmi (Cd) . Khi đo hoạt động của các enzyme bảo vệ trong súng như SOD, POD, CAT thì người ta thấy cấu trúc của các enzyme bảo vệ này bị phá hủy, chứng tỏ nó có tác dụng hấp phụ nhất định đối với các kim loại nặng trên.

Phương pháp quang phổ phát xạ quang học plasma kết hợp cảm ứng (ICP -MS) đã được sử dụng để đo hàm lượng của các nguyên tố khác nhau và ảnh hưởng của polyamine ngoại sinh đến việc làm giàu kẽm cũng như sự hấp thụ trong lá cây. Kết quả cho thấy sự tích tụ kẽm trong tế bào lá, gia tăng đáng kể lượng kali, phốt pho và natri tiết ra, đồng thời tích lũy đáng kể đồng, mangan, magie và canxi trong tế bào. Mức độ thanh lọc mạnh nhất là giai đoạn cây nở hoa.

Ngoài ra, chiết xuất hoa súng có tác dụng ức chế nhất định đối với sự phát triển của vi khuẩn Microcystis aeruginosa trong nước thải. Khi nồng độ của nước rác thải đạt 25g/L, tỷ lệ ức chế tối đa của hoa súng có thể đạt tới 91,2% và 96,4%.

2. Ý nghĩa

Ở Hy Lạp và La Mã cổ đại, hoa súng được coi là hiện thân của sự thánh thiện và sắc đẹp, thường được dùng làm vật hiến tế cho nữ thần. Trong bộ sách Tân Ước cũng có câu nói rằng “những vật thiêng liêng sẽ xuất hiện từ bùn lầy nhưng không bị vấy bẩn”. Đối với người Đức, ý nghĩa của nó là sự quyến rũ.

Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-súng
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-súng

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

1. Trồng cây

Khi trồng nên chọn chậu cao khoảng 50cm, đường kính càng lớn càng tốt, cho đất trộn phân bón dinh dưỡng vào chậu, độ sâu lấp đất khoảng  30 – 40cm để thuận tiện cho việc trữ nước. Chôn mầm cây ở giữa chậu và hơi lộ ra khỏi đất. Sau khi trồng thì đổ thêm nước sao cho ngập hơn bề mặt bùn 2 – 3cm để ánh sáng tự nhiên sưởi ấm cho củ. Tăng dần mực nước khi cây phát triển.

  • Nước phải là nước sạch, độ pH nằm trong khoảng 5.5 – 8.0., nhiệt độ môi trường khoảng 15 – 35°C và không quá 50°C.
  • Ánh sáng mặt trời tối thiểu 4 giờ/ ngày. Nếu trồng ở nơi có quá nhiều bóng râm thì sen sẽ ra ít hoặc không ra hoa.

Có thể bón thúc 1 – 2 lần trong giai đoạn cây sinh trưởng. Từ tháng 7 – tháng 8 có thể trộn 50g phân bánh và 10g urê, bọc lại trong túi nhỏ và nhét vào đất cách xa rễ cây một chút, mỗi cây 2 đến 4 túi.

2. Kiểm soát sâu bệnh

  • Bệnh đốm lá do nấm gây ra, nhiều nhất là vào mùa mưa khi thời tiết có độ ẩm cao, thường xảy ra trên lá sen già. Triệu chứng của bệnh là các vòng tròn màu vàng sau chuyển sang màu nâu, ở giữa vòng tròn thì khô.
  • Bọ trĩ thường xuất hiện trên hoa non làm cho lá cong lại, mặt sau lá có vết bầm màu hồng sau đó khô và đen.
  • Rệp thường hút nhựa ở gốc cuống hoa, cuống lá và các lá non làm xuất hiện những đốm nâu đen, nụ hoa và lá nhỏ, màu vàng nhạt và chết.
  • Động vật có vỏ như ốc sẽ cho biết nước trong ao tốt hay xấu. Nếu không có đủ oxy trong nước thì ốc sẽ nổi hoặc bám vào mép ao, lúc này phải nhanh chóng thay nước trong ao. Nếu ao có nhiều ốc thì chúng sẽ hút nhựa từ lá non hoặc khiến cuống lá bị gãy nên bạn cần thường xuyên bắt bỏ.

2.1. Thối hạt, bệnh than

  • Chọn giống kháng bệnh.
  • Thực hiện luân canh từ 2 – 3 năm.
  • Chọn củ sen sạch bệnh, sử dụng 50% carbendazim hoặc 20% bột thấm metyl thiophanate tỷ lệ 1:800 lần nước + 75% bột thấm chlorothalonil 1:800 lần nước, phun và bọc hạt bằng màng nhựa trong 1 ngày.
  • Loại bỏ kịp thời những cây bị bệnh và phun 50% bột thấm carbendazim tỷ lệ 1:600 lần nước + 75% bột thấm chlorothalonil tỷ lệ 1:600 lần nước.
bọ-lá-xuất-hiện-trên-cây
bọ-lá-xuất-hiện-trên-cây

IV. Phương pháp nhân giống

Hoa súng thường được nhân giống bằng cách phân chia. Nhân giống bằng hạt cũng là một phương pháp nhưng phải đảm bảo nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm là 25 – 28°C.

1. Phân chia

Phương pháp đơn giản nhất là tách chồi hoặc cây non dài 5 – 8 cm khỏi cây mệ rồi đem trồng, cắt hết rễ. Nếu là cây non thì có thể trồng ở nơi bạn muốn, nếu là chồi thì trồng vào chậu có đường kính khoảng 20 – 25 cm, chôn sâu vào đất khoảng 3 – 5 cm rồi đổ nước ngập khoảng 8 – 10 cm. Đất trồng phải là đất sét để giữ thân rễ nổi lên trên mặt nước.

nhân-giống-chia-bụi-cây-hoa-súng
nhân-giống-chia-bụi-cây-hoa-súng

2. Gieo hạt

Phương pháp nhân giống này ít được thực hiện phổ biến vì khó khăn và mất nhiều thời gian. Hạt sau khi thu hoạch vẫn phải bảo quản trong nước, nếu bảo quản khô sẽ mất khả năng nảy mầm. Gieo hạt vào tháng 3 – 4, gieo vào đất bùn sâu khoảng 1cm sau đó đổ ngập nước sao cho nước cao hơn mặt bùn 3 – 4 cm, để ở nơi có nắng ấm để tăng nhiệt độ bên trong chậu. Nhiệt độ gieo hạt lý tưởng là 25 – 30°C, năm thứ 2 cây sẽ nảy mầm.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.