Hoa Păng xê (Pansy): Đặc điểm, ý nghĩa, cách trồng & chăm sóc

Hoa păng xê hay pansy có tên khoa học là Viola × wittrockiana, là một loài hoa trồng ngoài trời rất phổ biến ở đất nước Na Uy, nguồn gốc của loài hoa này. Pansies thuộc chi Viola thuộc họ Violaceae, hoa nhỏ đường kính khoảng 4 cm với 5 cánh hoa màu sắc rực rỡ, nhưng chủ yếu có màu tím, trắng và vàng. Thông qua quá trình lai tạo, hoa păng-xê hiện nay có rất nhiều màu sắc và giống, ngoài 3 màu thuần ở trên còn có các màu kết hợp như vàng – tím, trắng – đen và tím, đỏ, xanh, vàng…

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Păng xê là một loài cây thân thảo sống lâu năm (đôi khi là hàng năm), cây cao trung bình 10 – 40 cm.

• Lá có hình trứng hoặc hình mũi mác dài 3 – 5cm và rộng 1.5 – 3cm, đầu lá tròn, mép có răng cưa cùn và có các lá kèm cũng có răng cưa.
• Hoa mọc đơn lẻ ở nách lá với 5 cánh hoa. Hoa có màu trắng, hồng, tím, vàng, cam, đỏ, xanh, đen… (cánh hoa phía trên thường có màu tím sẫm, cánh hoa bên và cánh dưới có màu khác và có sọc tím, cánh hoa phía dưới mỏng hơn phía trên và dài 5 – 8mm, tổng thể bông hoa nhìn giống như một con bướm). Đường kính hoa là 4 – 10 cm, 2 lá bắc đối diện và có hình tam giác; lá đài màu xanh hình mũi mác dài 1 – 2 cm, rộng 3 – 5 mm, đỉnh lá bắc nhọn, bầu nhụy không có lông.
• Quả là quả nang hình bầu dục dài 8 – 12 mm. Thời kỳ ra hoa từ tháng 4 – tháng 7, ra quả từ tháng 5 – tháng 8.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Nó có nguồn gốc từ Tây Âu (Na Uy), thích điều kiện khí hậu mát mẻ và chịu lạnh tốt hơn (nếu > 30°C thì hoa sẽ nhỏ hơn, màuhoa nhạt hơn, hình dạng cây mỏng manh). Đây là một trong những giống hoa nở 2 năm/ lần chịu lạnh tốt nhất hiện nay. Yêu cầu nơi trồng có ánh nắng dịu nhẹ vừa phải, ưa đất thịt pha cát thoát nước tốt với độ pH từ 5.4 – 7.4, không thích đất chua. Rễ cây trồng trong đất có thể chịu được nhiệt độ thấp tới -15°C nhưng mép lá đã chuyển sang màu vàng khi độ là -5°C. Thời gian chiếu sáng ban ngày của cũng có tác động rất lớn đến sự ra hoa của cây.

I. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

Hoa Păng xê không chỉ là một loài hoa đẹp, được yêu thích mà còn có nhiều giá trị sử dụng khác nhau:

1. Dược liệu: Nó đã được sử dụng làm dược liệu từ thời Tam Quốc (thế kỷ 3) ở Trung Quốc. Sách “Danh y” (Famous Doctors) đã ghi chép về công dụng chăm sóc da của loài hoa này. Theo “Đơn thuốc cho các cung điện trong hậu cung của Hoàng đế Tùy Dương” và “Bản thảo cương mục”, nó có tính dịu nhẹ, mùi thơm, có tác dụng trị mụn, làm lành vết loét, sẹo, và giảm sưng tấy. Thân và lá chứa pansyrin (một hoạt chất chưa rõ), được dùng để chữa ho và các bệnh khác.
2. Trang trí: Hoa có 5 cánh với 3 màu phân bố đối xứng, tạo hình giống khuôn mặt mèo hoặc cánh bướm đang bay. Nhờ quá trình lai tạo, hoa Păng xê có rất nhiều màu sắc và chủng loại khác nhau. Vì thế ngày nay nó được trồng trong chậu để làm cây cảnh trang trí nội thất và ngoại thất.

2. Ý nghĩa

Ở Pháp, có một truyền thuyết kể rằng, để chinh phục trái tim người mình yêu, hãy xịt nước hoa Păng xê vào mắt họ khi đang ngủ; người đầu tiên họ nhìn thấy khi tỉnh dậy sẽ là người họ yêu say đắm. Tuy nhiên, đây chỉ là một câu chuyện, không nên thử nghiệm trong thực tế. Tại Ý, hoa Păng xê lại mang thông điệp “hãy nhớ đến tôi” và “khao khát”, thường được các chàng trai trẻ dùng để bày tỏ tình cảm với người mình thầm thương trộm nhớ. Ngược lại, ở Đức, loài hoa này ít phổ biến hơn và có tên gọi là “mẹ kế”.

Tên gọi tiếng Anh “Pansy” bắt nguồn từ từ “Pensée” trong tiếng Pháp, có nghĩa là “suy nghĩ”. Hình dáng hoa Păng xê khi mới nở, với những cánh hoa có đốm, gợi liên tưởng đến khuôn mặt người đang trầm tư, suy nghĩ. Do đó, hoa còn được xem là biểu tượng của sự tự do tư tưởng.

Không chỉ vậy, mỗi màu sắc của hoa Păng xê lại mang một ý nghĩa riêng. Màu vàng tượng trưng cho niềm hạnh phúc, màu trắng thể hiện sự ngoan ngoãn, vâng lời, còn màu tím lại đại diện cho sự trầm tư, suy nghĩ sâu sắc.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Nếu trồng vườn thì khoảng cách giữa các cây trên luống hoa là 15 – 20 cm, nếu trồng chậu thì chọn chậu đường kính 10 – 14cm. Đất trồng tốt nhất là đất thịt màu mỡ, giàu chất hữu cơ hoặc hỗn hợp đất than bùn, xơ dừa, mùn lá và phân hữu cơ theo tỷ lệ 3:2:4:1 (hoặc đất vườn, mùn lá, than bùn và cát tỷ lệ 2:2:2:1). Nếu đất chua thì bón vôi để tăng độ kiềm cho đất.

• Nhiệt độ tối ưu nhất là 15 – 25°C, bộ rễ có thể chịu được nhiệt độ thấp -15°C. Độ ẩm không khí tối ưu là 70 – 80% và độ ẩm của đất là 60 – 70%.
• Cây ưa nắng, chịu bóng nhẹ, phát triển mạnh khi có đủ ánh sáng, tránh nắng gắt vào mùa hè.
• Đừng tưới quá nhiều nước. Nếu mặt đất khô thì tưới nước thật kỹ cho đến khi nước chảy ra hết đáy chậu.
• Bón phân lỏng có hàm lượng nitơ cao trong 1 – 2 lần đầu tiên, sau đó 3 tuần thì bón phân lỏng có hàm lượng lân cao. Bạn có thể cân nhắc phân NPK tỷ lệ 20-10-20 hoặc 14-0-14 với nồng độ 50 – 100 ppm. Trong giai đoạn ra nụ thì giảm phân đạm, tăng lượng bón lân và kali (xem chi tiết ở dưới).
• Cắt tỉa những cành dài cho ngắn hơn, còn hái hoa là cắt bỏ những bông hoa đã nở xong. Việc này là để cung cấp thêm chất dinh dưỡng cho những bông hoa sắp nở. Lưu ý khi hái hoa thì cắt từ cuống chứ không chỉ cắt mỗi hoa.

Thối thân là bệnh chủ yếu trong thời kỳ sinh trưởng của cây con, có thể phòng trừ bằng các phun dung dịch chlorothalonil tỷ lệ 1:800 lần nước. Loài gây hại chính là bọ trĩ ngực vàng thường ẩn náu trong hoa, con cái đẻ trứng vào biểu bì của nhị hoa hoặc cánh hoa, khi đó có thể phun deltamethrin 2.5% tỷ lệ 1:4000 lần hoặc fenitrothion 1:1500 lần, phun định kỳ 10 ngày / lần. Bệnh sương mai xuất hiện do đất ẩm và thời tiết lạnh. Bệnh này cũng sử dụng thuốc diệt nấm thích hợp để phun lên cây.

IV. Phương pháp nhân giống

1. Gieo hạt

Hạt giống được gieo từ tháng 7 đến tháng 10, đất gieo nên có độ pH 5.5 – 5.8 và độ dẫn điện (EC) từ 0.5 – 0.75. Sau khi gieo, cần duy trì nhiệt độ 18 – 22°C, che tối và giữ ẩm. Hạt thường nảy mầm sau 6 – 10 ngày. Nếu gieo vào mùa hè (tháng 7 – 8) để kịp ra hoa cho dịp Tết Dương lịch, cần giữ nhiệt độ < 26°C.

Khi cây con có 2 lá thật (khoảng 10 – 15 ngày sau khi gieo), bắt đầu bón phân loãng (50 ppm NPK 20-10-20). Trong giai đoạn cây con sinh trưởng nhanh, cần chuyển cây sang khay xốp hoặc luống ươm, cho cây tiếp xúc với ánh sáng đầy đủ, nhưng che nắng nếu nhiệt độ > 35°C. Bón phân NPK 14-0-14 (50 ppm), tưới nước khi đất khô, nhưng không để cây bị héo. Cần đảm bảo thông gió tốt để phòng bệnh.

Khi cây có 5 – 6 lá thật và bộ rễ phát triển tốt, cần giảm tưới nước, tăng cường bón phân hỗn hợp hoặc NPK 14-0-14.

2. Phương pháp khác

• Nếu giâm cành thì tiến hành vào tháng 5 – 6. Cắt những chồi dài 6 – 7cm từ ngọn rồi cắm vào đất than bùn, khoảng cách 5cm giữa các cành giâm, tưới nước để giữ ẩm không khí, sau 15 – 20 ngày có thể ra rễ, tỷ lệ sống cao.
• Nếu phân chia rễ thì chọn cây trên 3 năm tuổi và sau khi cây ra hoa, chia những cành bên có rễ phụ hoặc những cành mới có rễ mọc ra từ thân rễ, trồng vào chậu như một cây con mới.