Oải hương hay Lavender có tên khoa học là Lavandula angustifolia, là một loại cây bụi lâu năm thuộc họ Lamiaceae (họ Oải hương). Loài này có nguồn gốc từ Địa Trung Hải nhưng ngày nay nó đã du nhập nhiều nơi như Châu Âu, Úc và Bắc Mỹ, được trồng để chiết xuất tinh dầu sản xuất nước hoa.

Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1768 bởi nhà thực vật học người Anh Philip Miller trong cuốn sách “Từ điển của người làm vườn”. Loài này được đặt tên như vậy vì lá hẹp, trước đây được gọi là Lavandula officinalis vì đặc tính chữa bệnh.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Đây là một loại cây bụi thường xanh lâu năm phân nhánh nhiều, cao trung bình 30 – 60cm, ngoại lai có thể cao tới 100cm.

  • Các cành phía dưới thân mang nhiều chồi non, có lông tơ màu trắng xám.
  • Các lá không có cuống, xếp đối nhau, hình thuôn dài, đầu cùn, dài 2 – 6 cm, rộng 3 – 6mm, mép nguyên và cuộn tròn. Khi nở hoa thì lá có lông, màu xanh xám, sau khi rụng lông thì có màu xanh lục.
  • Hoa là những vòng xoắn giả gồm 6 – 10 chiếc, tập hợp thành chùm hoa hình chóp bu rời hoặc dày đặc ở đỉnh, dài 4 – 8 cm, bên dưới thường có 1 hoặc nhiều vòng xoắn giống nhau. Tràng hoa có 2 môi màu tím xanh, dài ~1 cm, có lông mu, thùy lớn. Đài hoa hình ống, dài 4 – 7mm, có 13 gân, thường có răng màu tím, lông mu dày đặc. Thời gian ra hoa là từ tháng 7 – tháng 9, ra hoa trong khoảng 1 tháng.
  • Quả có 4 hạt được bọc trong một đài hoa. Trọng lượng 1000 hạt là 0.8 – 1 g.

Tất cả các bộ phận của cây đều có mùi thơm nồng. Loài này có thể sống tới 20 năm.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Hoa oải hương phát triển mạnh dưới ánh nắng mặt trời, ưa đất có chứa vôi/ sỏi/ đất pha cát, độ ẩm đất vừa phải hoặc khô, có thể phát triển mạnh ở đất nghèo dinh dưỡng nên cơ bản không cần bón phân nhiều. Ở điều kiện tự nhiên, nó được tìm thấy ở vùng núi cao tới 1700 mét so với mực nước biển. Loài này không thích hợp trồng ở đất sét và đất ẩm.

3. Các giống phổ biến

  • Lavandula angustifolia ‘Rosea’ là cây bụi thường xanh, cao tới 40 cm. Lá hình mũi mác thẳng, mọc đối và có màu xanh xám do có lông tơ. Hoa màu hồng có mùi thơm mạnh mọc trên đầu cành dưới dạng chùm hoa. Ra hoa vào tháng 7 và kéo dài 1 tháng. Có thể trồng trong chậu.
  • Lavandula angustifolia ‘Munstead’ cũng là cây bụi thường xanh cao tới 50 cm. Lá hình mũi mác, có mùi thơm, mọc đối, có lông tơ mỏng màu xanh xám. Hoa có màu xanh tím, lớn hơn một chút so với các giống khác.
  • Lavandula angustifolia ‘Hidcote’ là một loại cây thân thảo thường xanh, tán cây hình cầu nhỏ, đường kính < 40 cm. Hoa to, màu xanh tím, có mùi thơm, mọc thành cụm, nở hoa vào tháng 7 cho đến tháng 9. Lá dài 2 – 6 cm hình mũi mác, mọc đối, hơi có lông tơ, có màu xanh xám.
  • Lavandula angustifolia ‘Dwarf Blue’ là một loại cây bụi thường xanh cao khoảng 40 cm. Thời gian ra hoa tháng 7 – tháng 9.
  • Lavandula angustifolia ‘Alba’ là một trong những giống phát triển nhanh và là một trong những giống phổ biến nhất có hoa màu trắng. Lá hẹp, mọc đối, màu xanh xám. Nở hoa vào tháng 7 và tháng 8, hoa lưỡng tính màu trắng.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

Giá trị của hoa oải hương nằm ở tinh dầu của nó, được tìm thấy ở tất cả các bộ phận của cây. Lá chứa tới 0.37% dầu, thân tới 0.19%, nhưng lượng dầu lớn nhất được chứa trong hoa – 3.5 – 4.5%. Đặc tính chữa bệnh của dầu hoa oải hương được xác định bởi các thành phần bên trong nó, đặc biệt là các este của rượu l-linalool và các axit khác nhau như acetic, butyric, valeric và caproic . Dầu cũng chứa hexenyl butyrate, nerilapetate, geraniol, nerol, lavandulol, amyl và rượu cumic, borneol, citral, cinnamic và valeric aldehyde, cineol, a-pinene, camphene, bisabolene, nedren và các thành phần khác.

  • Trong y học: Hoa oải hương được sử dụng cùng với các loại thảo dược và hương dược. Nó có thể làm giảm đau vết côn trùng cắn, phục hồi vết bỏng và  trị đau đầu. Hương hoa cũng có thể xua đuổi côn trùng, thậm chí có thể pha và uống như một loại trà giảm đầy hơi. Trong hoa có chứa polyphenol giúp cải thiện các vi khuẩn có lợi cùng các loại axit khác nhau trong dạ dày.
  • Trong chế biến công nghiệp: Nhiều ngành công nghiệp khác nhau ứng dụng nó vào các sản phẩm thanh lọc không khí như xịt khử mùi, sản xuất xà phòng, thuốc trừ sâu, chất khử trùng công nghiệp, dầu oải hương… trong đó dầu hoa oải hương giúp giảm độ bỏng hoặc ngứa do côn trùng cắn, giảm sưng tấy do ong đốt, giảm mùi cơ thể, mồ hôi, giảm viêm da, giảm nếp nhăn.

Để thu hoạch oải hương, các cành ra hoa sẽ được cắt 7 – 10 ngày sau khi hoa đã nở. Sau đó, chúng được buộc thành từng bó và phơi khô trên dây trong bóng râm.

2. Ý nghĩa

Có rất nhiều câu chuyện truyền thuyết gắn liền với loài cây này, một trong số đó kể về tình yêu của một chàng trai và một cô gái nông dân, người đã tặng anh ta vài nhánh hoa oải hương để tỏ lòng chung thủy của mình trước khi anh ta lên Paris lập nghiệp. Cuộc sống ở thủ đô như thường lệ, khiến anh chàng quay cuồng và quên mất cô nàng thôn quê giản dị, chỉ nhớ tới cô khi anh bị bỏ lại một mình, không có bạn bè.

Nhận ra mọi chuyện và ăn năn, anh ta đã viết cho cô một lá thư, trong đó gửi kèm một bó hoa oải hương khô được bảo quản nên vẫn mang mùi hương của mối tình đầu. Sau khi thuyết phục được gia đình, bán đi món đồ trang sức nhỏ và thế chấp căn nhà, cô gái ấy một mình lên thủ đô tráng lệ để cứu rỗi anh chàng khỏi cái chết, đưa anh ta về nhà. Bị sốc trước hành động cao cả đó, gia đình anh chàng đã chấp nhận để họ lấy nhau và để lại tài sản cho cả hai.

Do đó, oải hương là loài hoa tượng trưng cho lòng chung thủy và tấm lòng cao cả.

Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-oải-hương
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-oải-hương

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

1. Trồng & chăm sóc cây

Trước khi trồng cây vào cuối tháng 4 – nửa đầu tháng 5, cần dọn sạch cỏ dại và bón lót 35 –  50g phân lân + 20 – 25g kali dạng lỏng cho mỗi m2 đất. Đất thịt nên trộn với bột dolomite (450 – 550 g/m2) cùng cát thô để làm tơi xốp. Lấy cây con ra khỏi bầy, hạ xuống hố và phủ đất , ấn nhẹ đất xung quanh bầu đất, đổ nước tưới ẩm cho đất.

Hố trồng cây có đường kính 30 – 40 cm và sâu 20 -30 cm. Hoa có khả năng ra rễ rất nhanh nên đó là lý do có thể sống ở đất khô cằn, quan trọng là đấ phảit tơi xốp xung quanh bộ rễ.

  • Loài này có khả năng chịu lạnh tương đối tốt nên về cơ bản không cần lo nhiệt độ môi trường quá thấp. Nhiệt độ thích hợp nhất là 20 – 25°C.
  • Việc tưới nước nên được duy trì hàng ngày vào buổi sáng hoặc buổi tối. Khi hoa nở thì đừng tưới nước quá nhiều vì sẽ khiến hoa bị dập hoặc thối, ảnh hưởng tương tự đối với bộ rễ.
  • Bón phân lỏng khoảng 7 ngày sau khi trồng cây con, ưu tiên NPK tỷ lệ 15-0-0 hoặc 25-7-7, cứ 1 thìa hòa tan trong 20 lít nước, tưới 5 – 7 ngày/lần, khoảng 2 – 3 lần Khi cây ra nụ thì bón phân NPK tỷ lệ 15-15-15, tưới 3 ngày/lần cho đến khi hoa bắt đầu nở. Khi hoa nở thì bón phân NPK 8-24-24 hoặc 13-13-21, tưới 3 ngày/lần trong suốt thời kỳ cây ra hoa.
cắt-tỉa-hoa-đã-tàn
cắt-tỉa-hoa-đã-tàn

2. Kiểm soát sâu bệnh

  • Agalmatium bilobum là một loài côn trùng đẻ trứng ở mặt dưới của lá. Ấu trùng nở ra sẽ ăn lá khiến lá xuất hiện đốm nâu và dần dần khô héo. Có thể sử dụng thuốc trừ sâu tương ứng như Strela và Intavir.
  • Selenocephalus pallidum là một loài bọ cánh cứng màu nâu có thân như giọt nước, đẻ trứng vào tháng 8 – tháng 9, ấu trùng nở vào đầu mùa hè năm sau. Bạn có thể sử dụng thuốc trừ sâu “FAS” hoặc “Aktara”.
  • Lepironia coleoptera là loài rầy nâu tiết ra chất lỏng làm mềm thân cây. Chúng sống trên thân cây ở độ cao 20 cm so với mặt đất. Ở những nơi bị nó gây hại thì chồi sẽ bị nứt, thân mỏng, cong mềm và sau đó khô đi. Bạn có thể dùng các loại thuốc trừ sâu trên.
  • Bệnh bạc lá Septoria là bệnh nấm xuất hiện trên lá với nhiều đốm màu nâu đỏ khiến lá bị khô và rụng. Cách phòng trừ là dùng chế phẩm có chứa đồng.
  • Bệnh bạc lá Alternaria có thể khiến các chồi trên và bên của hoa bị héo, các lá phía dưới chuyển sang màu vàng, xuất hiện các đốm hoại tử trên thân. Bạn có thể phun Fundazol hoặc Maxim.

IV. Phương pháp nhân giống

1. Giâm cành

Phương pháp nhân giống oải hương chủ yếu là giâm cành, thời gian nhân giống là giữa Tết Trung thu và Tết Đoan Ngọ. Cắt 3 nhánh của cây mẹ, cắt chéo từ chiếc lá đầu tiên xuống khoảng 10 cm, cắt bỏ hoa còn lại cũng như bỏ những lá phía dưới vết cắt 5cm, sau đó cắm vào đất hỗn hợp xơ dừa đã được tưới nước, đặt ở nơi có đủ ánh sáng nhưng không phải ánh nắng trực tiếp. Tiếp tục giữ ẩm cho đất, sau khoảng 20 – 30 ngày ra rễ thì chuyển ra môi nơi có nắng mạnh hơn.

nhân-giống-giâm-cành-oải-hương
nhân-giống-giâm-cành-oải-hương

2. Gieo hạt

Đáng tin cậy nhất là mua hạt giống 2 năm tuổi (vì hạt tươi có tỷ lệ nảy mầm thấp):

  1. Kiểm tra hạt nảy mầm hay không bằng cách cho hạt vào dung dịch muối (1 lít nước pha với 30-50g muối ăn). Những hạt tốt sẽ chìm xuống đáy sau 5-10 phút, còn những hạt rỗng vẫn nổi.
  2. Khử trùng hạt bằng dung dịch thuốc tím 1% trong 15-20 phút để ngăn ngừa bệnh nấm và nhiễm trùng.
  3. Tiến hành phân tầng trong 45 ngày trong tủ lạnh ở nhiệt độ 0°C, trộn vào cái đĩa có cát.
  4. Đặt hạt giống trong dung dịch kích thích nảy mầm khoảng 6 tiếng.
nhân-giống-oải-hương-từ-hạt
nhân-giống-oải-hương-từ-hạt

3. Xếp lớp

Để nhân giống bằng cách xếp lớp thì cần có những cành non uốn cong sang một bên, tốt nhất là mọc theo chiều ngang trên mặt đất. Vào cuối tháng 3 – đầu tháng 4, uốn cành cây mẹ và hạ xuống hố đào sẵn sâu 10 – 12 cm, dài 5 – 7cm, dùng chốt nhựa/gỗ đóng xuống đất để cố định cây, chú ý chồi phải hướng lên trên. Không để đất bị khô, sau 2 – 3 tháng thì cành giâm có thể sẽ bén rễ và tự phát triển.

Sau đó dùng dao sắc cắt cành chứa rễ, cẩn thận đào lên và trồng ở nơi mới. Bảo vệ cây khỏi gió cho đến khi rễ khỏe hơn.

nhân-giống-bằng-cách-chia-cây-oải-hương
nhân-giống-bằng-cách-chia-cây-oải-hương

4. Chia bụi

Chọn một bụi cây khỏe mạnh, cắt bỏ những chồi ngọn và vun gốc trên mặt đất. Sau một thời gian thì đào cây lên và chia thành 2 cây con, cố gắng không làm hỏng hệ thống rễ của cả hai cây con.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.