Hoa móng rồng: Đặc điểm, tác dụng, cách trồng & chăm sóc

Móng rồng có tên khoa học là Artabotrys hexapetalus, có nguồn gốc từ Ấn Độ và Sri Lanka. Nó là một loại cây nhiệt đới có hoa và hoa có mùi thơm. Vì bông hoa nở có các cánh hoa chụm vào như móng rồng nên nó mới có tên gọi như vậy. Hoa của nó được dùng để làm nước hoa và thêm vào lá trà, quả có tác dụng chữa bệnh ngoài da…

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Móng rồng là một loài cây bụi dạng dây leo thường xanh, có khả năng leo bám mạnh mẽ, có thể đạt tới 4 – 10 mét. Cành nhánh nhiều, vươn dài. Cành non thường có màu xanh lục, gần như nhẵn. Cành già có thể có màu xám trắng và đôi khi mang những cấu trúc giống như gai (thực chất là các cuống hoa cũ đã hóa gỗ và cong lại thành móc để leo bám).

• Lá đơn, mọc cách. Phiến lá có chất liệu dai như da hoặc giấy, hình thuôn dài, hình mũi mác hoặc hình elip rộng, thường dài từ 6 đến 18 cm và rộng từ 2.5 đến 8 cm. Đầu lá nhọn dần hoặc nhọn sắc; gốc lá hình nêm hoặc tù. Mép lá nguyên, có thể hơi lượn sóng. Mặt trên lá màu xanh lục, bóng, mặt dưới nhạt hơn; cả hai mặt thường nhẵn, đôi khi mặt dưới có lông thưa dọc theo gân giữa. Hệ gân lông chim với khoảng 8-10 cặp gân phụ. Cuống lá ngắn, thường dài 0.5 – 1 cm, không có lá kèm.
• Hoa thường mọc đơn độc hoặc thành cụm 2 – 3 bông ở nách lá. Hoa có đường kính khoảng 2.5 – 4 cm, tỏa hương thơm nồng nàn, đặc trưng (một số mô tả giống mùi mít chín). Hoa ban đầu có màu xanh lục, khi chín hoàn toàn sẽ chuyển sang màu vàng lục hoặc vàng nhạt.
  • Đài hoa: Gồm 3 lá đài (theo một số nguồn) hoặc đài hợp có răng, màu xanh lục, hình trứng, dài khoảng 5 – 8 mm, bên ngoài có thể có lông thưa.
  • Tràng hoa (Cánh hoa): Có 6 cánh hoa, xếp thành hai vòng, mỗi vòng 3 cánh. Cánh hoa hình thuôn dài mũi mác, dài khoảng 3 – 4.5 cm. Cánh của vòng ngoài thường lớn hơn một chút so với vòng trong. Mặt ngoài của phần gốc cánh hoa thường có lông tơ mịn.
  • Bộ nhị: Số lượng nhiều, màu xanh lục. Phần phụ trên đỉnh của bao phấn hình tam giác, nhẵn.
  • Bộ nhụy: Số lượng nhiều (20 – 30 lá noãn), hình thuôn dài, màu vàng. Đầu nhụy hình thuôn dài dạng thẳng.
• Quả thuộc dạng quả tụ, được hình thành từ nhiều lá noãn riêng biệt (khoảng 6-25 lá noãn) cùng đính trên một đế hoa chung.
  • Mỗi quả đơn (lá noãn phát triển thành) có hình trứng hoặc hình thoi, đầu quả nhọn, dài khoảng 2.5 – 4 cm, đường kính khoảng 2 – 2.5 cm. Khi chín, quả có màu vàng. Mỗi quả đơn thường chứa một hạt.

Cây thường ra hoa từ tháng 5 đến tháng 8. Quả có thể hình thành từ tháng 5 đến tháng 12.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Hoa móng rồng là cây ưa ánh sáng đầy đủ nhưng chịu được bán râm, không chịu lạnh khí hậu ôn hòa. Nó thích phân bón và đất giàu mùn, thoát nước tốt và có độ pH trung tính hoặc hơi chua. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 10° – 15°C, tối thiểu -2°C và không nên cao hơn 25°C. Cây được trồng hoặc mọc hoang ở Trung Quốc, Ấn Độ, Sri Lanka, Thái Lan, Việt Nam, Campuchia, Malaysia, Indonesia và Philippines.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

1.1. Làm cảnh

Hàng năm từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch là mùa hoa móng rồng. Khi hoa mới nở, cánh hoa dày, màu xanh tươi, bề mặt nhẵn bóng, mùi thơm chưa rõ rệt; khi dần chuyển sang màu vàng thì mùi thơm trở nên nồng nàn, hương thơm giống như dứa (thơm), rất dễ chịu.

1.2. Dược liệu

Hoa tươi chứa khoảng 0.75%～1% thành phần tinh dầu thơm, có thể chiết xuất tinh dầu làm nguyên liệu cho nước hoa cao cấp, xà phòng thơm hoặc mỹ phẩm, hoặc dùng để ướp trà. Sợi vỏ thân của nó bền chắc, có thể dùng thay sợi gai để làm dây thừng, hoặc làm nguyên liệu cho bông nhân tạo và sản xuất giấy. Được biết bên cạnh đó nó cũng có tác dụng như một loại dược liệu dùng trong y học dân gian:

• Rễ có tác dụng chống sốt rét.
• Vỏ cây có vị chát, có tác dụng lợi tiểu, chữa các bệnh về tiết niệu, chữa tiêu chảy.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Bạn có thể trồng móng rồng với mọi loại đất nhưng nếu là đất thịt pha cát thoát nước tốt thì tốt nhất. Đào một hố có kích thước 30×30 cm ngoài vườn, đất đào được trộn với trấu và phân chuồng hoặc 50g phân lót NPK tan chậm theo tỷ lệ 1:1:1, trồng cây vào hố đã chuẩn bị sẵn, lấp đất lại và tưới nước thật kỹ. Nếu cây cao thì nên cố định bằng cột chống.

Giai đoạn mới trồng thì tưới nước 2 lần / ngày vào buổi sáng và buổi tối, sau tưới nước ít dần.

IV. Phương pháp nhân giống

Các phương pháp nhân giống hoa móng rồng bao gồm gieo hạt, giâm cành và xếp lớp.

1. Gieo hạt

Đầu tiên khử trùng hạt bằng cách ngâm hạt trong nước nóng khoảng 60°C trong 15 phút và cào xước vỏ ngoài một chút, sau đó ngâm bằng nước nóng để kích thích nảy mầm trong 12  – 24 giờ tiếp theo. Gieo vào đất sâu khoảng 1cm, duy trì nhiệt độ trong khoảng 20 – 30°C và độ ẩm không khí 75 – 85% để hạt nảy mầm.

Khi cây con cao 5 – 10cm hoặc có 2 – 3 lá thì trồng vào đất tơi xốp, thoát nước tốt, giàu mùn ở nơi có nắng đầy đủ (tránh nắng gắt). Nếu trồng thành hàng thì nên cách nhau 3 mét, khi cây cao 40 – 50cm thì dựng cột cố định cây để giúp cây leo lên. Tốt nhất nên gieo hạt giống thu hoạch trong năm đó. Hạt giống được bảo quản càng lâu thì tỷ lệ nảy mầm càng thấp.

2. Giâm cành

Việc giâm cành thường được thực hiện vào mùa xuân hoặc mùa thu, chọn những cành khỏe của cây 2 năm tuổi có 2 –  3 chồi lá và không bị bệnh, cắt thành đoạn dài 15 – 20 cm, vết cắt phía trên cắt phảng cách chồi khoảng 1cm còn phía dưới cắt chéo cách chồi khoảng 0.5cm. Sau đó cắm 1/3 chiều dài cành xiên vào đất, cắt bỏ 1/2 kích thước lá và chú ý tưới nước, cành sẽ nảy mầm sau 4 tuần.

3. Xếp lớp

Chọn cành khỏe và lột bỏ lớp vỏ rộng 1cm theo hình tròn cách đầu cành khoảng 15 – 30 cm. Đắp đất quanh vết da thành một bầu dài 10 – 20 cm và rộng 5 – 8 cm, sau đó quấn chặt lại, cây sẽ bén rễ sau khoảng 1 tháng thì cắt và trồng như một cây mới.