Hoa mai xanh: Đặc điểm, trồng & chăm sóc, nhân giống

Mai xanh có tên khoa học là Petrea volubilis thuộc chi Petrea thuộc họ cỏ roi ngựa (Verbenaceae), chi này bao gồm 30 loài cây bụi và dây leo giống cây có lá rậm rạp, gần như có lông, cứng. Chúng phát triển ở vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ, trên Greater và Lesser Antilles. Chi này được đặt tên để vinh danh dược sĩ James Petiver (1665-1718), thành viên của Hiệp hội Thực vật học Hoàng gia.

Loài này được trồng phổ biến làm cây dây leo. Ngoài ra, nó có thể giúp lọc bụi và các chất ô nhiễm cho những ngôi nhà gần đường.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Đây là loài dây leo thân gỗ có thể leo dài tới 5 mét hoặc hơn. Cành non thường có màu trắng xám, có nhiều lỗ bì (lenticel) hình elip, phủ lông tơ. Vết sẹo do lá rụng để lại khá rõ trên cành.

• Lá mọc đối. Cuống lá mập mạp, ngắn (dài 0.4 – 0.8 cm), có phủ lông. Phiến lá hình elip thuôn dài hoặc hình trứng-elip, dài 6.5 – 14 cm, rộng 3.5 – 6.5 cm. Chất lá dày như da, đặc biệt là bề mặt lá rất ráp khi chạm vào. Đầu lá tù hoặc có mũi nhọn ngắn, gốc lá tù tròn. Mép lá nguyên hoặc chỉ hơi lượn sóng rất nhẹ. Mặt trên lá chỉ có lông ở phần gân giữa, trong khi mặt dưới có lông thưa hơn. Hệ gân lá lông chim với 8-18 cặp gân bên; các gân cấp ba nổi rõ ở cả hai mặt phiến lá.
• Cụm hoa là dạng chùm dài, thường mọc ở đỉnh các cành nhánh, và có đặc điểm là thường rủ xuống. Trục của cụm hoa có thể dài trên 10cm, phủ lông tơ ngắn.
  • Hoa nhiều, có màu lam tím rất đặc trưng. Cấu trúc của hoa rất độc đáo và dễ gây nhầm lẫn giữa đài hoa và cánh hoa thật sự:
  • Đài hoa: Ban đầu khi hoa còn là nụ, đài hoa nhỏ. Ống đài dài khoảng 2 – 3mm, có hình con quay, phủ dày một lớp lông nhung mịn màu nâu. Đài hoa có 5 thùy hình thuôn dài hẹp, khi nở sẽ trải rộng ra. Sau khi các cánh hoa thật rụng đi, các thùy đài này không rụng mà tiếp tục phát triển lớn hơn đáng kể, trở nên mỏng như cánh hoa, có thể dài tới khoảng 2 cm và rộng khoảng 5 mm, mang màu lam tím rất đẹp và tồn tại rất lâu trên cây. Đây chính là bộ phận tạo nên vẻ đẹp chủ yếu và dễ thấy nhất của cụm hoa, thường bị nhầm là cánh hoa.
  • Tràng hoa: Nhỏ hơn nhiều so với đài hoa khi đài hoa đã phát triển đầy đủ, tổng chiều dài của tràng hoa chỉ khoảng 0.8 – 1 cm. Tràng hoa cũng có màu lam tím (thường có sắc độ đậm hơn so với màu của đài hoa) và được chia sâu thành 5 thùy. Mặt ngoài của tràng hoa phủ một lớp lông tơ mịn. Phần họng của ống tràng thường có một túm lông. Một đặc điểm quan trọng là cánh hoa thật này thường rụng sớm sau khi hoa nở một thời gian ngắn, để lại đài hoa màu lam tím tồn tại.
  • Nhị & Nhụy: Có 4 nhị, chiều dài gần bằng nhau. Bầu nhụy thượng.

Cây thường ra hoa vào mùa xuân đến mùa hè (thường là tháng 4 – 5), nhưng ở vùng khí hậu ấm áp có thể ra hoa nhiều đợt trong năm.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Đây là một trong những loại cây có thể chịu được nắng cả ngày và chịu hạn, tương đối dễ trồng và chăm sóc. Hoa nở từ tháng 4 – tháng 5 hàng năm, rủ xuống, khi mới nở hoa có màu xanh tím do cánh hoa, khi hoa tàn thì cánh hoa rụng đi, còn đài hoa vẫn còn bám trên cây nên mới có cảm giác hoa chuyển sang màu xanh xám. Sau khi hạt chín, gió sẽ thổi bay những đài hoa này khỏi cành và rơi xuống trông giống như những chiếc trực thăng nhỏ.

Cây thích thời tiết ấm áp, ngưỡng nhiệt độ tốt nhất là 16 – 28°C, phân nhánh tốt và khả năng sinh sản mạnh. Cây hơn 2 năm có thể dài tới 5 mét, ít nhất 3 mét.

II. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

Hoa mai xanh không quá kén chọn nhưng phát triển tốt nhất trên đất giàu hữu cơ, tơi xốp và thoát nước hiệu quả. Đối với chậu, bạn có thể dùng hỗn hợp lá mục, cát thô, đất vườn (tỷ lệ 1:1:2) hoặc đất akadama trộn lá mục (7:3).

• Cây ưa nắng đầy đủ để sinh trưởng khỏe và sai hoa; thiếu nắng cây sẽ vươn dài, ít hoa. Cây cũng có thể chịu được bóng râm bán phần. Nhiệt độ lý tưởng cho cây là 16 – 28°C. Cây chịu lạnh không nên dưới 0°C. Với cây chậu, nên đưa ra ngoài khi thời tiết ấm trên 15°C và mang vào nhà trước khi có sương giá.
• Cây thích đất ẩm đều, không khô hạn hay sũng nước. Tưới khi lớp đất mặt bắt đầu khô. Mùa hè nóng, có thể phun sương thêm cho lá. Giảm lượng nước tưới vào cuối thu và mùa đông.
• Cây cần đủ dinh dưỡng trong giai đoạn sinh trưởng mạnh (xuân đến thu). Khi trồng, có thể bón lót phân hữu cơ. Cây trồng đất nên bón thúc phân lỏng hàng tuần (tránh loại nhiều vôi). Cây chậu dùng phân NPK cân bằng hoặc loại có Lân (P) cao hơn để kích hoa.

Là cây leo, mai xanh cần giàn đỡ. Cắt tỉa cành quá dài, yếu, hoặc bị sâu bệnh để cây thông thoáng, tập trung dinh dưỡng. Vì hoa nở trên cành mới, nên cắt tỉa mạnh vào mùa thu sau khi hoa tàn sẽ giúp cây ra nhiều hoa hơn vào mùa sau.

• Cây sống lâu năm, cần 5 – 6 năm để trưởng thành. Cây trồng đất có thể đẹp trên 20 năm, cây chậu khoảng 10 năm. Cây chậu cần thay đất 1 – 2 năm/lần để tránh nghẹt rễ, không nên để quá 3 năm trong một chậu nếu không thay. Khi cây có dấu hiệu già cỗi (lá nhỏ, ít hoa), nên xem xét trồng cây mới.

Loài này khá khỏe, ít bệnh nghiêm trọng. Tuy nhiên, cần chú ý rệp sáp và rệp vừng. Phòng trừ bằng cách giữ cây khỏe, vườn thông thoáng. Khi cần, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phù hợp theo hướng dẫn.

IV. Phương pháp nhân giống

Loài này chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp gieo hạt hoặc giâm cành.

1. Giâm cành

Thường được thực hiện vào mùa hè và mùa thu (từ tháng 4 đến tháng 9). Nên sử dụng những đoạn cành bánh tẻ (không quá non cũng không quá già) ở phần giữa và phần ngọn của dây leo để làm vật liệu nhân giống. Cắt các đoạn cành đã thu hoạch thành từng đoạn dài khoảng 5 – 12 cm. Vết cắt ở phía dưới của cành giâm nên càng sát mắt mầm càng tốt. Điều này sẽ giúp cành giâm dễ ra rễ hơn.

• Sử dụng các loại đất sạch, tơi xốp và có khả năng thoát nước tốt như vermiculite, đất akadama hạt nhỏ hoặc cát mịn. Để duy trì độ ẩm, nên làm khung vòm che phía trên luống giâm và phủ bằng màng nilon trong suốt. Thường xuyên phun sương để giữ ẩm cho cành giâm và giá thể.
• Duy trì nhiệt độ môi trường trong khoảng 16 – 22°C. Tránh để nhiệt độ trong nhà giâm quá cao, vì điều này có thể khiến cành giâm nảy mầm sớm và ảnh hưởng đến quá trình ra rễ.

2. Gieo hạt

Hạt giống được gieo trên đất tơi xốp gồm than bùn và cát, sau khi gieo thì rắc nhẹ lên trên một lớp cát mỏng nữa rồi tưới ẩm đất bằng bình xịt, phủ màng nilon và để ở nơi có ánh sáng nhưng không phơi nắng, duy trì nhiệt độ 25 – 28°C. Sau khoảng 2 – 3 tuần hạt có thể nảy mầm. Cây trồng từ hạt thường nở hoa trong vòng 2 – 3 năm.