Hoa lưu ly: Đặc điểm, cách trồng & chăm sóc, nhân giống

Lưu ly là một chi thực vật có tên khoa học là Myosotis thuộc họ Boraginaceae (họ Mồ hôi), chi này có khoảng 50 loài được phát hiện trên toàn thế giới cho tới ngày nay và nổi bật trong đó là Myosotis alpestris (hay còn gọi là lưu ly miền núi) và tên tiếng Anh của nó là hoa Fogot me not, tức là xin đừng quên tôi.

Hầu hết các loài trong chi này đều có đặc điểm hình thái tương tự nhau như hoa màu lam tím, nhỏ (đường kính ~ 1cm), có 5 cánh hoa mọc dày trên thân cây bò, ra hoa vào mùa xuân… Bài viết này sẽ mô tả về loài phổ biến nhất trong chi là Myosotis alpestris.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Lưu ly là cây thân thảo sống hàng năm hoặc lâu năm, thường mọc thành bụi thấp hoặc thành cụm. Chiều cao cây thay đổi tùy loài, thường khoảng 10 – 40 cm. Cây có thể có thân rễ ngắn. Toàn cây thường phủ nhiều lông tơ mịn hoặc hơi cứng.

• Lá đơn, mép nguyên. Lá ở gốc thường xếp thành cụm hình hoa thị, có cuống ngắn hoặc dài, phiến lá thường có hình thìa, hình trứng ngược. Lá trên thân (nếu có) thường mọc cách, nhỏ hơn lá gốc, hình thuôn dài hoặc hình mác hẹp, thường không có cuống. Lá có lông ở cả hai mặt.
• Cụm hoa mọc ở ngọn thân hoặc trên các cán hoa mọc từ gốc. Cụm hoa có dạng xim bò cạp (scorpioid cyme) rất đặc trưng của họ Mồ hôi: trục cụm hoa ban đầu cuộn tròn lại như đuôi bò cạp, sau đó duỗi dần ra khi các hoa lần lượt nở từ phía gốc lên phía ngọn. Cụm hoa thường không có lá bắc hoặc lá bắc rất nhỏ.
  • Hoa nhỏ, đường kính thường 6 – 8 mm (có thể nhỏ hơn hoặc lớn hơn tùy loài). Hoa có cấu trúc đối xứng tỏa tròn.
  • Đài hoa: Hình chuông hoặc ống, chia 5 thùy sâu. Mặt ngoài đài phủ lông tơ. Hình dạng lông trên đài hoa (thẳng, cong hay có móc ở đầu). Đài hoa tồn tại dai trên quả.
  • Tràng hoa dạng bánh xe, tức là có một ống tràng ngắn và 5 thùy (cánh hoa) tỏa phẳng ra vuông góc với ống tràng. Các thùy tràng thường có hình tròn hoặc bầu dục, đỉnh tù tròn. Màu sắc hoa phổ biến nhất là màu xanh lam, đặc biệt là khi hoa đã nở hoàn toàn. Nhiều loài khi còn là nụ hoặc lúc mới nở có màu hồng sau đó mới chuyển dần sang màu xanh lam khi hoa trưởng thành. Cũng có các giống hoặc loài có hoa màu trắng hoặc hồng hoàn toàn. Phần tâm (họng) hoa thường có một vòng cấu trúc phụ dạng vảy nhỏ màu vàng hoặc trắng tạo thành “mắt” hoa.
  • Có 5 nhị ngắn, nằm ẩn bên trong ống tràng. Bầu nhụy thượng, thường chia 4 thùy sâu. Vòi nhụy ngắn, đầu nhụy nhỏ.
• Quả khô, khi chín tự tách thành 4 quả hạch nhỏ hình trứng hoặc elip. Bề mặt quả hạch thường nhẵn bóng, màu nâu hoặc đen.

Cây thường ra hoa vào mùa xuân đến mùa hè (thường là tháng 3 – 8), tùy thuộc vào loài và điều kiện khí hậu.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Cây lưu ly có khả năng thích nghi mạnh, ưa khí hậu khô ráo, mát mẻ, tránh nóng ẩm, ưa sáng, nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 20 – 25°C. Thích hợp trồng ở đất tơi xốp, màu mỡ, thoát nước tốt, hơi kiềm.

3. Nguồn gốc tên gọi “Forgot me not”

Tên gọi này được dịch trực tiếp từ tiếng Đức “Vergissmeinnicht” và có rất nhiều truyền thuyết về nó. Ví dụ, có một câu chuyện kể rằng một hiệp sĩ đang hái hoa lưu ly tặng người yêu của mình bên bờ sông Danube, nhưng không may bị rơi xuống sông. Anh ta dùng chút sức lực cuối cùng để ném bó hoa về phía bờ, để lại lời trăn trối “Đừng quên tôi”. Vì vậy, những thế hệ sau đã đặt tên cho loài hoa này như vậy.

Cũng có nguồn nói rằng vào năm 1066, William, Công tước xứ Normandy ở Pháp, đã xâm chiếm nước Anh, sự kiện này được gọi là Cuộc chinh phạt của người Norman. Sau đó, ngôn ngữ chính thức của Anh là tiếng Pháp. Phải hơn 300 năm sau, Vua Henry IV mới lại có bài phát biểu đăng quang bằng tiếng Anh. Chính vua Henry IV là người đầu tiên sử dụng tên tiếng Anh của loài hoa màu xanh này: Forget-me-not.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

Theo nghiên cứu của y học cổ truyền, trà pha từ hoa lưu ly phơi khô có rất nhiều công dụng tốt cho sức khỏe. Ví dụ nó có tác dụng cải thiện thị lực và thanh lọc tâm trí, bổ thận, thanh nhiệt, giải độc. Nó có tác dụng nhất định trong việc làm giảm các triệu chứng của da thô ráp, mờ mắt, mụn trứng cá và táo bón. Nó cũng giàu vitamin có lợi cho việc giảm cellulite, làm mờ vết thâm, làm trắng da, duy trì sức khỏe và sắc đẹp.

Lưu ly còn có tác dụng bổ sung khí huyết, có tác dụng điều hòa sinh lý đối với phụ nữ. Nó có thể kích hoạt lưu thông máu, điều hòa kinh nguyệt và bổ sung khí khuyết. Hoa lưu ly còn giàu nguyên tố vi lượng và khoáng chất giúp ngăn ngừa ung thư.

2. Ý nghĩa

Ý nghĩa của hoa lưu ly là tình yêu vĩnh cửu và bất diệt, và đúng như tên gọi của nó là xin hãy nhớ đến tôi và đừng quên tình yêu chân thành tôi dành cho em. Nó còn tượng trưng cho hạnh phúc đang chờ đợi. Nếu tặng cho bạn bè có nghĩa là tình bạn sẽ bền lâu, nếu tặng cho cặp đôi thì có nghĩa là tình yêu giữa hai người sẽ trường tồn mãi mãi.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

Trồng cây lưu ly trên đất ẩm nhưng thoát nước tốt ở nơi có nắng hoặc bán râm. Thường thì trồng bằng cách gieo hạt là chính, đây cũng là phương pháp nhân giống chính, bạn xem chi tiết ở phần dưới đây.

• Cần tưới nước thường xuyên, tưới nước dưới gốc, cố gắng không để nước dính vào hoa và thân cây.
• Trước khi ra hoa, trong giai đoạn hình thành nụ, bón phân cho cây bằngphâncó chứa phốt pho và kali. Phân bón được pha loãng trong nước và sử dụng đồng thời với việc tưới nước.

IV. Phương pháp nhân giống

Lưu ly có thể được nhân giống dễ dàng bằng hạt. Thời điểm gieo hạt khá linh hoạt:

• Gieo vào giữa mùa thu (tháng 10 – 11): Cây con sẽ phát triển qua mùa đông (cần giữ ở nơi mát hoặc trong nhà kính/phòng ấm nếu quá lạnh) và sẽ nở hoa sớm vào mùa xuân năm sau (khoảng tháng 5).
• Gieo vào đầu mùa hè: Cây con sẽ đủ lớn để trồng ra vườn vào mùa thu (tháng 8 – 9). Cây sẽ ngủ đông ngoài trời (nên phủ lớp bảo vệ gốc nếu thời tiết quá lạnh) và nở hoa vào mùa xuân kế tiếp.

Cách gieo hạt:

1. (Không bắt buộc) Ngâm hạt vào nước muối loãng để kiểm tra độ nảy mầm (hạt chìm là hạt tốt, hạt nổi là hạt lép/hỏng).
2. Chuẩn bị khay hoặc chậu sâu, chứa giá thể gieo hạt thông thường (tơi xốp, thoát nước tốt). Làm ẩm kỹ bề mặt giá thể.
3. Rải đều hạt lên bề mặt giá thể. Do hạt khá nhỏ, chỉ cần phủ một lớp đất rất mỏng lên trên hoặc chỉ cần ấn nhẹ hạt xuống.
4. Che phủ khay/chậu bằng màng nilon hoặc tấm kính để giữ ẩm.
5. Đặt ở nơi sáng sủa (không cần nắng trực tiếp) và ấm áp (nhiệt độ lý tưởng 22 – 25°C).
6. Hạt nảy mầm rất nhanh, thường sau 5 – 7 ngày. Sau khi hạt nảy mầm thì dỡ bỏ tấm che phủ.
7. Tiếp tục giữ ẩm cho cây con trong điều kiện ấm áp. Khi cây con ra được 3 – 4 lá thật, tiến hành cấy (tách) cây con sang các chậu nhỏ riêng lẻ chứa hỗn hợp đất giàu dinh dưỡng hơn (ví dụ: 2 phần đất thịt + 1 phần cát + 1 phần mùn).
8. Đặt các chậu cây con mới cấy ở nơi có nhiều ánh sáng tán xạ trong vài tuần cho cây cứng cáp. Sau đó có thể chuyển ra vị trí cố định (chậu lớn hơn, ban công, vườn…).