Hoa loa kèn hay còn có tên gọi khác như hoa ly, huệ tây, hoa lily, là một loài thực vật có hoa với tên khoa học là Lilium longiflorum (tên viết tắt khoa học: Lilium L.). Đây là một trong những loài hoa cắt cành phổ biến nhất trên thế giới, được trồng rất nhiều. Vì thế trong nội dung này, chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn về loài hoa này nhé!
Contents
I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng
1. Đặc điểm hình thái
Đây là cây thân thảo sống lâu năm bằng củ (thân hành). Củ hình cầu hoặc gần hình cầu, cao 2.5 – 5 cm, đường kính 4 – 8 cm, vảy củ màu trắng, vị đắng. Thân cây mọc thẳng, cao 45 – 90 cm, màu xanh lục, phần gốc có thể có màu đỏ nhạt.
- Lá mọc nhiều (mỗi cây có thể tới 100 lá), xếp rải rác dọc thân, không cuống. Phiến lá hình mác thuôn dài, dài 8 – 25 cm, rộng 0.6 – 1.8 cm, đầu lá nhọn dần, mép nguyên, hai mặt không lông, màu xanh lục phấn.
- Hoa mọc đơn độc hoặc thành cụm 2 – 3 bông ở đỉnh thân. Cuống hoa dài khoảng 3 cm. Lá bắc hình mác. Hoa lớn, hình loa kèn dài, màu trắng tinh, ống hoa mặt ngoài có thể hơi ánh xanh lục, dài tổng cộng 10 – 19 cm. Cánh hoa 6 xếp thành 2 vòng, phiến vòng trong hơi rộng hơn phiến vòng ngoài (rộng 2.5 -4 cm ở phần đỉnh). Tuyến mật ở gốc cánh hoa không có nhú. Nhị 6, chỉ nhị dài (khoảng 6 – 12 cm), không lông. Bao phấn màu vàng hoặc tím, đính gốc. Bầu nhụy hình trụ, dài 2.5 – 4 cm; vòi nhụy dài 7 – 12 cm; đầu nhụy chia 3 thùy. Hoa có mùi thơm.
- Quả là quả nang, hình trụ hoặc thuôn dài, dài 5 – 7 cm, khi chín nứt dọc theo ngăn. Hạt nhiều, dẹt, màu nâu, xung quanh có cánh mỏng, phát tán nhờ gió. Thời kỳ ra hoa chủ yếu vào mùa xuân hè (khoảng tháng 4 – 7). Thời kỳ quả chín vào cuối hè – thu (khoảng tháng 8 – 9).
2. Đặc điểm sinh trưởng
Hoa loa kèn yêu cầu đất trồng hơi chua (pH 5.0 – 7.5), giàu mùn và thoát nước tốt, cây sẽ sinh trưởng kém trong đất đá vôi hoặc đất có tính kiềm. Nó ưa khí hậu mát mẻ và ẩm ướt trong suốt mùa sinh trưởng. Về nhiệt độ, cây sẽ ngừng sinh trưởng < 5°C (hoặc >25°C) và chỉ phát triển bình thường khi nhiệt độ > 10°C. Nhiệt độ lý tưởng nhất cho việc phân hóa mầm hoa và nở hoa là 15 – 20°C. Đối với củ đã xuân hóa (bằng nhiệt độ thấp), nếu nhiệt độ trồng sau đó cao hơn sẽ thúc đẩy phân hóa mầm hoa sớm hơn nhưng lại làm giảm số lượng lá, hoa và chiều cao thân; ngược lại, trồng ở nhiệt độ quá thấp cũng gây bất lợi như thân ngắn và ra hoa chậm.
Về ánh sáng, nó có khả năng chịu bóng, phát triển tốt nhất trong môi trường có ánh sáng chiếu qua tán cây (như trong rừng thưa).
II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa
1. Tác dụng
Với dáng vẻ thanh cao, loa kèn thường được trồng trong các vườn hoa, có thể trồng xen kẽ với các cây bụi khác để tạo bố cục đẹp mắt cho sân vườn. Ngoài ra theo quan niệm phong thủy, hoa Ly được coi là loài hoa may mắn cho người tuổi Tý. Đối với người tuổi Thân, trồng hoa ở hướng Tây hoặc Tây Bắc ngôi nhà sẽ giúp cải thiện vận may. Có mẹo dân gian cho rằng người độc thân đặt chậu hoa ở hướng Tây Nam và thắp đèn vàng gần đó vào ban đêm (từ 11 giờ đến 1 giờ sáng) có thể giúp thu hút tình duyên.
Cần phân biệt hoa loa kèn (Lilium longiflorum) thường trồng làm cảnh và hoa bách hợp (như Lilium brownii, L. lancifolium…) được sơ chế làm thuốc hoặc thực phẩm. Cây loa kèn (L. longiflorum) có thể chứa độc tố, tuyệt đối không được tự ý ăn hoặc dùng làm thuốc.
2. Ý nghĩa
Hoa Loa Kèn trắng và hoa Ly nói chung mang nhiều ý nghĩa đẹp đẽ và sâu sắc:
- Hôn nhân & Gia đình: Tượng trưng cho cuộc sống hôn nhân hòa hợp, viên mãn, thường được dùng với lời chúc “trăm năm hòa hợp” (đồng âm với tên Bách hợp – 百合 trong tiếng Hán) hay “đầu bạc răng long”.
- Sự trong sáng & Cao quý: Vẻ đẹp tinh khiết, thanh lịch của hoa tượng trưng cho tâm hồn trong sáng, phẩm chất cao quý, được mọi người yêu mến và trân trọng.
- Khát vọng & Lời chúc: Là hiện thân của khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp, bình yên và là món quà hoàn hảo để trao gửi tình yêu thương cùng những lời chúc phúc tốt lành.
III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây
1. Trồng
Đất trồng tốt nhất là đất thịt pha cát nhẹ, giữ nước và thoát nước tốt. Đất hoàng thổ cũng có thể dùng được. Dùng phân NPK làm phân bón lót, lượng bón tùy theo giống và loại đất (thường 0.4 – 0.8 kg phân phức hợp cho mỗi 100m²).
Thời điểm trồng củ tốt nhất là khi mầm củ dài 3 – 6 cm. Nếu mầm dài trên 7 cm, phần thân trên mặt đất sẽ yếu, rễ dễ bị lộ ra và cây dễ đổ ngã. Sau khi trồng cần che nắng và tưới đủ nước. Khoảng 4 – 5 ngày sau mầm sẽ tiếp tục dài ra, lúc này vẫn cần che phủ nhưng phải đảm bảo thông gió tốt.
Nếu trồng chậu hoặc thùng, nên đặt ở nơi mát mẻ. Nếu trồng luống, cũng cần dùng lưới che nắng hoặc mành sậy để che ánh nắng trực tiếp và phải tưới đủ nước.
2. Chăm sóc
- Tưới nước & Bón phân: Sau khi cây nảy mầm và sinh trưởng, nếu thời tiết khô hạn trong giai đoạn cây phát triển mạnh, có thể tưới vài lần để giữ ẩm đất. Bón thúc 2 – 3 lần bằng phân loãng. Vào thời kỳ ra hoa, tăng cường bón 1 – 2 lần phân giàu lân và kali.
- Làm đất & Chống đỡ: Cần kịp thời xới đất và làm cỏ. Đối với những cây ra nhiều hoa mà thân yếu, cần dựng cọc chống để tránh cành hoa bị gãy.
- Điều tiết hoa kỳ (Ép hoa): Việc điều khiển thời gian ra hoa chủ yếu dựa vào việc trồng trong nhà kính hoặc nhà màng nilon. Các kỹ thuật ép hoa nở sớm hoặc muộn thường bao gồm việc xử lý củ giống bằng nhiệt độ thấp (xuân hóa) trong thời gian nhất định trước khi trồng, kết hợp với việc kiểm soát nhiệt độ và ánh sáng sau khi trồng.
3. Thu hoạch hoa cắt cành
Thu hoạch khi nụ hoa thấp nhất trên thân đã lên màu hoàn toàn (thường là màu trắng sữa và phình to), khoảng 1 – 2 ngày trước khi hoa nở. Cắt hoa tốt nhất vào buổi sáng. Sau khi cắt, phân loại hoa theo số lượng nụ, chiều dài và độ cứng của thân. Loại bỏ lá ở phần gốc khoảng 10cm. Bó thành bó 10 cành. Toàn bộ quá trình xử lý nên thực hiện nhanh (tối đa 1 giờ) để chống mất nước.
- Hoa chưa tiêu thụ ngay cần bảo quản trong kho lạnh (2 – 3°C), cắm vào nước, có thể giữ được 1 tuần. Khi vận chuyển, nên đóng hoa trong hộp có lỗ thông hơi để tránh khí ethylene do hoa nở tạo ra làm héo hoa và rụng nụ.
Hoa đã nở khi đóng gói cánh hoa dễ bị tổn thương, phấn hoa cũng dễ làm bẩn cánh hoa làm giảm chất lượng. Do đó, nếu phải thu hoạch hoa đã nở, tốt nhất nên cẩn thận cắt bỏ bao phấn đi.
4. Kiểm soát sâu bệnh
Nụ không phát triển/thui thường do trồng quá dày, thiếu sáng, ngày ngắn, nhiệt độ thấp (<5°C) hoặc thay đổi đột ngột, đất quá khô hoặc quá ẩm. Nứt cánh hoa thường do nhiệt độ hoặc độ ẩm thay đổi đột ngột. Ngoài ra cây còn có thể bị các loài sâu bệnh như:
- Bệnh hại: Thối mềm, Thối củ, Đốm lá: Do nấm/vi khuẩn gây ra, thường tấn công lá, hoa, củ. Biểu hiện: Đốm úng nước, thối nhũn có mùi (thối mềm), đốm nâu đỏ trên lá (đốm lá), củ bị thối (thối củ). Nên trồng luân canh (không trồng liên tục trên cùng mảnh đất) là biện pháp phòng ngừa quan trọng. Khi bệnh xuất hiện, có thể phun thuốc trừ nấm như Thiophanate-methyl hoặc Captan định kỳ 10-15 ngày/lần.
- Sâu hại: Nhện hại củ (Rhizoglyphus) nhỏ màu trắng sữa tấn công củ dưới đất, bắt đầu từ đế củ, gây thối đen. Cần giữ củ khô thoáng khi bảo quản. Trước khi cất trữ, có thể ngâm củ bị hại vào dung dịch thuốc trừ nhện (như Dicofol 40% pha 1000 lần trong 2 phút ). Sùng đất cũng có thể cắn rễ làm cây héo và chết. Bạn có thể dùng bẫy đèn đen để bắt bọ trưởng thành. Có thể tưới dung dịch thuốc trừ sâu gốc lân hữu cơ như Phoxim 50% (pha 1000 lần) vào gốc để diệt ấu trùng.
IV. Phương pháp nhân giống
Có 2 phương pháp nhân giống hoa loa kèn là phương pháp gieo hạt, chia củ.
- Gieo hạt: Thu hoạch hạt vào mùa thu và bảo quản cho đến mùa xuân năm sau. Hạt thường nảy mầm sau khoảng 20 – 30 ngày, cần che chắn thích hợp trong giai đoạn cây con. Tùy thuộc vào giống cây, một số cây sẽ nở hoa sau 3 năm, trong khi một số khác phải trồng nhiều năm hơn mới nở hoa. Vì vậy, nếu chỉ trồng trong phạm vi gia đình thì không nên sử dụng phương pháp này.
- Chia củ đơn giản là tách các củ nhỏ mọc xung quanh củ mẹ để trồng riêng làm cây con. Khi thu hoạch hoa từ tháng 9 – tháng 10, những củ nhỏ này có thể được tách ra và bảo quan qua mùa đông để trồng vào mùa xuân năm sau. Từ tháng 3 – 10, củ nhỏ có thể phát triển thành củ lớn. Thông thường phải mất 2 -4 năm từ khi trồng đến khi nở hoa. Phương pháp này có phạm vi nhân giống nhỏ và chỉ thích hợp nhân giống trong chậu tại nhà.
