Lay ơn là một trong những loài hoa cắt cành phổ biến nhất trên thế giới cùng với hoa hồng, hoa cẩm chướng, hoa cúc. Ngoài ra nó còn được dùng để chiết xuất vitamin C từ thân và lá, vì nó nhạy cảm với HCl nên có thể được sử dụng làm cây theo dõi độ ô nhiễm. Loài hoa này mang ý nghĩa của sự khao khát, trường thọ, sức khỏe và tài lộc nên cũng được sử dụng làm hoa tặng cho đối tác và người thân trong những dịp đặc biệt.

Lay ơn là tên của một chi thực vật có tên khoa học là Gladiolus, gồm hơn 250 loài trên thế giới tới thời điểm hiện tại, phần lớn trong đó phân bố ở châu Phi. Mỗi loài thường khác nhau về màu sắc và hình dáng.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Sự thay đổi nhiễm sắc thể trong tế bào gốc của chi này rất khác nhau, dựa trên sự thay đổi số lượng nhiễm sắc thể, các nhà khoa học chia nguồn gốc thành hai nơi chính, một là Trung và Nam Phi, có nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n=30), còn lại là Địa Trung Hải. Dọc bờ biển đến Tiểu Á, nhiễm sắc thể đa bội (2n=60-130). Có hơn 150 loài bản địa tập trung ở Cape, Tây Nam của Nam Phi.

Lay ơn đa phần là cây thân thảo có hoa sống lâu năm, chiều cao trung bình của cây khoảng 40 – 150cm, thân cây khỏe, mọc thẳng đứng, lá có hình kiếm. Khi củ nảy mầm và mọc được 2 lá thì nụ hoa sẽ bắt đầu phân hóa, bắt đầu ra hoa khi có 7 – 8 lá. Hoa mọc thành cụm ở đầu ngọn, mỗi chùm có 8 – 20 hoa, nở tuần tự từ dưới lên trên. Hoa có kích thước lớn, kiểu dáng và kết cấu rất thú vị, lại có nhiều màu sắc khác nhau như trắng, hồng, vàng, đào, cam, đỏ, tím, xanh…

  • Củ dẹt hoặc hình bầu dục, đường kính 2.5 – 4.5 cm, được bao phủ bởi một lớp vỏ màu nâu hoặc vàng nâu.
  • Mỗi cây có từ 6 – 9 lá mọc đối hoặc mọc so le ở gốc thân, dài 40 – 60 cm và rộng 2 – 4 cm, đầu lá nhọn, lá có nhiều gân dọc và gân giữa nổi nhất.
  • Cuống hoa mọc thẳng đứng, dài 50 – 80 cm, không phân nhánh, có nhiều lá xen kẽ ở dưới cuống hoa, cành cuối dài 25 – 35 cm, dưới mỗi hoa có 2 lá bắc màu xanh vàng hình mũi mác dài 4 – 5 cm và rộng 1.8 – 3 cm. Hoa mọc đơn độc và đối xứng hai bên nách lá, đường kính hoa 6 – 8 cm, ống bao hoa dài khoảng 2.5 cm và có 6 thùy xếp thành 2 vòng. Nhị hoa có 3, thẳng đứng, gắn với thùy trong và dài khoảng 5.5 cm, bao phấn màu đỏ tím hoặc tím sẫm, chỉ tơ màu trắng mọc trên ống bao và dài ~ 6cm.
  • Quả hình bầu dục hoặc hình trứng ngược, mặt sau sẽ nứt ra khi chín.

Thời kỳ ra hoa ở là từ tháng 7 – 9, thời kỳ ra quả từ tháng 8 – 10.

Đặc-điểm-hình-thái-&-sinh-trưởng-của-lay-ơn
Đặc-điểm-hình-thái-&-sinh-trưởng-của-lay-ơn

2. Đặc điểm sinh trưởng

Lay ơn là cây ưa sáng và khí hậu mát mẻ, không chịu được nhiệt độ quá cao, củ có thể nảy mầm ở nhiệt độ 4 – 5°C nhưng phát triển tốt nhất ở nhiệt độ 20 – 25°C. Điều kiện ngày dài sẽ có lợi cho sự phân hóa nụ, thiếu ánh sáng sẽ làm giảm số lượng hoa. Đất trồng trọt tốt nhất là đất thịt pha cát màu mỡ, độ pH ≤ 7.

3. Phân loại giống chính

Trên toàn cầu có tới hàng chục ngàn giống lay ơn với nhiều hình dạng và đặc điểm khác nhau bao gồm cả giống lai, nhưng có thể phân loại cơ bản dựa trên các tiêu chí sau:

  1. Theo thói quen sinh thái:
    • Hoa mùa xuân: Cây ngắn và củ nhỏ. Thân và lá thon, hoa nhỏ và có mùi thơm. Nó có khả năng chịu lạnh tốt và có thể trồng vào mùa thu ở những nơi ấm áp. Nó chủ yếu được nhân giống từ việc lai tạo các loài gốc Á-Âu.
    • Hoa mùa hè: Cây cao và có nhiều hoa, hoa to và đẹp. Hình dạng, màu sắc, đường kính, hương thơm, thời kỳ ra hoa… đều rất đa dạng. Cây có khả năng chịu lạnh kém. Hầu hết chúng được lai tạo từ các loài gốc ở Nam Phi.
  2. Phân loại theo loại hoa:
    • Loại hoa lớn, thời kỳ ra hoa muộn, quả bóng và phát triển chậm.
    • Loại hoa nhỏ, cánh hoa nhăn nheo và thường có đốm màu.
    • Loại hoa anh thảo: Hình dạng hoa giống hoa anh thảo, hoa ít và mọc thưa thớt.
    • Loại mống mắt: Cụm hoa ngắn, hoa ít và dày, tràng hoa xòe lên trên.
  3. Theo độ dài của thời kỳ sinh trưởng, chúng được phân loại như sau:
    • Loại ra hoa sớm: Trồng từ củ có thể nở hoa sau 60 – 65 ngày kể từ khi trồng và cây thường có 6 – 7 lá.
    • Hoa vừa sẽ nở hoa sau 70 – 75 ngày kể từ khi trồng.
    • Loại hoa muộn sau 80-90 ngày, phải có 8 – 9 lá mới nở hoa.
  4. Phân loại theo màu hoa: Màu sắc hoa của lay ơn rất phong phú và đa dạng, có thể tạm chia thành 9 màu: trắng, hồng, vàng, cam, đỏ, tím nhạt, xanh lam, tím, khói.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

Hoa lay ơn có màu sắc đa dạng, đẹp duyên dáng, trang nhã nên có giá trị làm cảnh cả trong nhà lẫn ngoài vườn: Làm cây phủ xanh cho các luống hoa, bãi cỏ. Nó còn được dùng để làm thuốc nhuộm, thực phẩm. Củ, rễ và lá của rất giàu superoxide dismutase (SOD), được sử dụng chế biến mỹ phẩm. Củ có tính mát, vị đắng, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu huyết ứ, giảm sưng tấy.

2. Ý nghĩa

Người Trung Quốc cho rằng lá giống như một thanh trường kiếm mà thần diệt quỷ Chung Quỳ đeo, có tác dụng xua đuổi tà ma. Văn hóa Âu Mỹ cho rằng nó là hiện thân của thanh kiếm diệt rồng, có thể bảo vệ cho ngôi nhà nên nó thường được trồng xung quanh nhà.

  • Những bông hoa được che phủ bởi thân và lá bắc dày, lặng lẽ nở giống như người phụ nữ che nửa mặt với cổ áo khoác lật lên, tặng nhau một bó hoa lay ơn là tượng trưng cho lời hẹn thề.
  • Hoa nở dần từ dưới lên trên tượng trưng cho sự vươn lên.
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-lay-ơn
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-lay-ơn

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

1. Trồng hoa

Lay ơn thích hợp trồng ở đất vườn hơn là trồng trong chậu. Đất trồng phải là đất thịt pha cát, tầng đất sâu, tơi xốp, thoát nước tốt, nên tạo luống trồng với chiều cao 20 cm và chiều rộng 1 – 1.5m. Ngoài ra vì là cây có rễ nông nên bón phân nông, bón thúc 1 lần khi cây mọc lá thứ 2, giữa năm bón kali 1 lần, nếu trồng cây để thu hoạch củ thì chủ yếu bón kali.

Cây sẽ ngủ đông trong khoảng 3 tháng khi nhiệt độ thấp, nếu cần trồng cây trước thì cần bảo quản ở nơi có nhiệt độ cao tầm 35°C trong 15 – 20 ngày, củ phải được bảo quản ở nơi khô ráo, độ ẩm quá cao có thể làm củ thối. Vào mùa xuân, củ được phân loại theo kích thước (nên chọn củ có đường kính >2.5cm), pha dung dịch với 70% bột methyl thiophanate tỷ lệ 1:800 lần nước hoặc carbendazim 1:1000 lần và captan 1:1500 lần nước rồi ngâm củ trong 30 phút để củ nảy mầm tốt trước khi trồng.

  • Độ sâu trồng củ từ 5 – 10 cm. Khi cây ra lá thứ 2 cũng là lúc nụ hoa đang phân hóa nên khá nhạy cảm với các yếu tố môi trường.
  • Nếu cần hoa từ tháng 1 – 2 để chuẩn bị cho dịp Tết Nguyên Đán thì nên trồng từ tháng 10 -11, tức là trung bình từ khi trồng đến khi ra hoa sẽ mất 100 – 120 ngày. Khoảng cách trồng từ cây cách hàng 15 x 15 cm hoặc 25 x 7 cm.
  • Khi phần dưới chùm hoa có 1 – 5 bông hoa nở là thời điểm thích hợp để thu hoạch, thường cắt cùng 2 đến 3 lá nhưng để lại 3 lá xanh ở gốc cây để củ tiếp tục phát triển. Nên đào củ khi 1/3 đầu lá đã héo và chuyển màu vàng, phơi củ dưới nắng vài giờ, sau khi lớp vỏ bên ngoài khô mới chuyển vào trong nhà.

2. Chăm sóc hoa

  • Tưới đủ nước cho cây nhưng không làm ứ đọng nước.  Khi cây con mọc được 2 – 3 lá thì tưới nước 7 – 10 ngày / lần. Khi chiều cao cây con >25cm thì nên xới gốc để cây không bị đổ, ngừng tưới nước 2 – 3 tuần trước khi thu hoạch để thúc đẩy quá trình chuyển hóa chất dinh dưỡng sang lá.
  • Phân lân để cải thiện chất lượng hoa, phân kali có thể giúp tăng độ cứng cho thân cây. Phân bón lót chủ yếu là phân hữu cơ, nếu có thể thì mỗi m2 bón 1- 2kg phân. Thời kỳ đầu là khi cây phát triển đến giai đoạn 2 – 3 lá là thời kỳ phân hóa nụ hoa, lúc này nên bón đủ phân kích thích ra hoa là chủ yếu (P và K). Lần thứ 2 là bón phân vào giai đoạn 6 – 7 lá, bón vào thời điểm này rất có lợi cho sự sinh trưởng.
  • Khi cỏ dại mọc thì phải nhổ bỏ kịp thời, xới đất có thể làm giảm sâu bệnh phát sinh, giúp cây hút nước tốt hơn. Nếu có thể, khi cây cao 10 – 20cm thì treo lưới đỡ cho đến khi cao khoảng 50cm để cây không bị nghiêng đổ và cành không bị cong. Sau khi hoa nở xong, những bông hoa còn lại cần phải được cắt bỏ sớm.
Phương-pháp-nhân-giống-hoa-lay-ơn
Phương-pháp-nhân-giống-hoa-lay-ơn

IV. Phương pháp nhân giống

  • Lay ơn thường được nhân giống bằng củ và chỉ nhân giống bằng hạt. Sau khi hoa tàn, các củ con mọc cạnh củ mẹ sẽ nhanh chóng to ra, sau khoảng 30 ngày khi thân và lá chuyển sang màu vàng thì có thể đào ra những củ mới lên. Củ to có thể nở hoa sau 2 -3 tháng trồng, trong khi củ nhỏ có thể mất hơn một năm mới có thể ra hoa. Nhân giống gieo hạt cho đến khi ra hoa phải mất từ ​​2 – 4 năm. Củ càng nhỏ thì càng giữ được đặc tính di truyền của giống nhưng thời gian canh tác sẽ lâu hơn. Thời gian sống của hạt ngắn nên tốt nhất là gieo ngay sau khi thu hoạch, thường vào đầu hoặc giữa tháng 9 bằng cách rải hạt. Nhiệt độ tối ưu cho hạt nảy mầm là 20°C. Cây con có thể nảy mầm sau 25 – 30 ngày và nở hoa sau 2 – 3 năm.
  • Bạn cũng có thể nhân giống bằng cách cắt củ, nên chọn những củ to khỏe, bóc bỏ lớp màng bên ngoài, dùng dao sắc cắt củ thành nhiều phần và mỗi phần phải có nhiều hơn một chồi thân, phủ một lớp tro thực vật, bột than hoặc bột lưu huỳnh để chống thối củ. Sau khi phơi khô, các phần có thể được trồng ở độ sâu 5 – 10 cm, phương pháp này hiện nay ít được sử dụng.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.