Gardenia jasminoides hoặc Gardenia augusta

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Dành dành là một loài cây bụi thuộc họ Rubiaceae (họ Thiến thảo), cao trung bình 1.5 – 1.8m nhưng có thể cao tới 3m. Thân hình trụ màu xám, cành non thường có lông ngắn.

  • Các lá mọc đối hoặc mọc thành 3 lá theo vòng, bề mặt lá dạng giấy và sáng bóng, có hình mũi mác hoặc thuôn dài hoặc hình trứng, hình elip tùy giống, dài 3 – 25cm và rộng 1.5 – 8cm, đỉnh lá nhọn, gốc lá hình nêm, mặt trên màu xanh tươi và mặt dưới sẫm hơn. Có 8 -15 cặp gân bên, phía dưới nổi lên, phía trên hơi lõm xuống. Cuống lá dài 2 – 10mm.
  • Hoa thơm mọc đơn ở đầu cành đường kính khoảng 10cm, cuống hoa dài 3 – 5mm; lá đài hình thuôn hoặc hình trứng dài 8 – 25mm và có các gân dọc, vành hình ống, có 5 – 8 thùy ở đỉnh lá đài, thùy có hình mũi mác dài 10 – 30mm và rộng 1 – 4. Cánh hoa màu trắng hoặc vàng kem, hình cánh quạt, cuống họng có lông thưa, ống đỉnh có hình trụ dài 3 – 5cm, rộng 4 – 6mm, có 5 – 8 thùy ở đỉnh. Các chỉ sợi của nhị rất ngắn, bao phấn dài 1.5 – 2.2cm, nhụy dài 1- 1.5cm và rộng 3 – 7mm; bầu nhụy có đường kính khoảng 3mm, màu vàng và nhẵn.
  • Quả hình trứng hoặc hình cầu, hình elip và có màu vàng hoặc đỏ cam, dài 1.5 – 7cm, đường kính 1.2 – 2cm, có 5 – 9 gân dọc dài 4cm & rộng 6mm. Hạt nhiều, dẹt hoặc gần tròn, dài khoảng 3.5mm và rộng 3mm. Thời kỳ ra hoa từ tháng 3 – tháng 7, thời kỳ ra quả từ tháng 5 – tháng 2 năm sau.
Đặc-điểm-hình-thái-&-sinh-trưởng-của-dành-dành
Đặc-điểm-hình-thái-&-sinh-trưởng-của-dành-dành

2. Đặc điểm sinh trưởng

Dành dành ưa khí hậu ấm áp, chịu hạn tốt, thích hợp trồng ở đất tơi xốp, màu mỡ, thoát nước tốt và đất hơi chua (độ pH ~ 5). Trong giai đoạn cây con cần che bóng râm nhưng khi cây trưởng thành có thể ra quả thì cần đủ ánh sáng.

Loài này có nguồn gốc từ châu Á và mọc hoang ở Việt Nam. Chúng được người Anh du nhập vào châu Âu để làm cảnh và hiện được trồng rộng rãi ở các vùng khí hậu ôn đới, cận nhiệt đới trên toàn thế giới.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

1.1. Làm thuốc

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc

1. Trồng cây

Đất trồng tốt nhất là đất hơi chua có giá trị pH trong khoảng 4 – 6.5.

  • Đối với đất vườn, cày sâu khoảng 30cm, loại bỏ sỏi đá, rễ cỏ rồi làm luống cao 17cm, rộng 1.3m. Đánh nhỏ các cục đất, cào phẳng và bón phân lót. Tiếp theo tạo hàng cách nhau 30cm, rãnh rộng khoảng 10cm. Gieo hạt sâu 3cm hoặc trồng cây con theo hàng.
  • Đối với đất chậu, tốt nhất là hỗn hợp bao gồm 40% đất vườn, 15% cát thô, 30% đất than bùn và 15% đất mùn lá. Trong giai đoạn cây con thì thường xuyên bón phân lỏng hoặc nước mưa, nước gạo lên men. Trong giai đoạn sinh trưởng, tưới 0,2% sắt sunfat hoặc phèn chua 10 – 15 ngày một lần để ngăn đất chuyển sang tính kiềm.
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-cây
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-cây

2. Chăm sóc cây

  • Nhiệt độ tăng trưởng tối ưu của cây là 16 – 24 độ C, nhiệt độ mùa đông không thấp hơn 0 độ C để cây không rơi vào trạng thái ngủ đông.
  • Cây con có thể trồng trong bóng râm nhưng khi đủ lớn thì cần đưa dần ra nơi có ánh sáng mặt trời gián tiếp, tránh ánh nắng trực tiếp cho tới khi cây trưởng thành, ra quả.
  • Giữ đất ẩm liên tục, đặc biệt trong giai đoạn sinh trưởng vào mùa hè vì cây nhiều lá, phiến lá to nên nước bốc hơi nhanh. Nếu thiếu nước sẽ dễ khiến cành, lá bị héo vàng và rụng.
  • Duy trì độ ẩm không khí trong khoảng 60% – 80% thì lá sẽ có màu xanh đậm, hoa tươi, trắng và thơm.

3. Kiểm soát sâu bệnh

3.1. Bệnh hại

3.1.1. Vàng lá

Cây dành dành thường dễ bị bệnh vàng lá do nhiều nguyên nhân khác nhau. Chẳng hạn như:

  • Do thiếu phân bón: Bệnh bắt đầu từ những lá già ở phần dưới của cây và lan dần sang những lá mới.
    • Thiếu đạm: Lá vàng, lá mới nhỏ và giòn.
    • Thiếu kali: Lá già chuyển từ màu xanh sang màu nâu.
    • Thiếu lân: Lá già chuyển sang màu tím hoặc đỏ sẫm.
  • Do thiếu sắt. Bệnh chủ yếu biểu hiện trên lá mới, lúc đầu lá có màu vàng nhạt hoặc trắng, gân lá vẫn còn xanh nhưng dần chuyển sang màu vàng, cuối cùng lá khô. Bạn có thể phun dung dịch sắt sunfat 0.2% – 0.5%.
  • Do thiếu magie: Bệnh bắt đầu từ lá già và dần dần lan sang lá mới, gân lá vẫn còn xanh. Bạn ccó thể phun 0.7%- 0.8% phân boron và magie.
sâu-bệnh-xuất-hiện-trên-lá-cây-dành-dành
sâu-bệnh-xuất-hiện-trên-lá-cây-dành-dành
3.1.2. Hồ bóng

Xuất hiện trên cành và lá, nếu phát hiện có thể rửa bằng nước hoặc phun 0.3% lưu huỳnh carbendazim tỷ lệ 1:1000 – 1200 lần nước.

3.1.3. Thối thân

Thường xảy ra ở phần dưới thân chính, thân cây sẽ sưng lên và nứt, sau khi phát hiện thì cạo bỏ ngay hoặc rắc vôi lưu huỳnh 5 – 10 độ nhiều lần.

3.1.4. Đốm lá

Thường xảy ra do sâu bệnh, côn trùng gây hại, bạn có thể phun bột kẽm 65% tỷ lệ 1: 600 lần nước.

3.2. Sâu hại

Côn trùng gây hại bao gồm sâu bướm côn trùng cánh vảy. Bạn có thể sử dụng 40% Omethoate tỷ lệ 1:1500 lần nước hoặc 2.5% dimethoate EC tỷ lệ 1:3000 lần.

3. Các vấn đề thường gặp

3.1. Lá chuyển màu vàng

Có cảm giác như dành dành rất thích lá vàng, nó sẽ chuyển sang màu vàng nếu điều kiện môi trường có chút thay đổi, chẳng hạn như đất khô, đất ướt, nhiệt độ thấp, do sự trao đổi chất và không rõ lý do. Do đó, việc lá chuyển vàng có thể là bình thường ở loài này. Tuy nhiên có một dấu hiệu vàng lá nghiêm trọng cần chú ý, đó là gân lá vẫn có màu xanh, bộ phận khác có màu vàng. Nguyên nhân là đất bầu đã bị kiềm hóa, lúc này nên thay đất mới có độ pH gợi ý như ở trên.

Nếu bạn không muốn thay đất trồng thì có thể tưới dung dịch sắt sunfat, giấm không muối hoặc axit xitric, tỷ lệ khoảng 1:1000 nước.

3.2. Cây không ra hoa

Dành dành không ra hoa chủ yếu là do chăm sóc cây chưa đúng cách. Ví dụ:

  • Nước và phân bón không hợp lý: Tưới quá nhiều nước, bón nhiều đạm và thiếu lân sẽ khiến cành dài, chất dinh dưỡng được cây ưu tiên sinh trưởng (rễ, thân, lá), thay vì cho cơ quan sinh sản (hoa hoặc quả). Bón phân quá nhiều khi cây ra nụ sẽ làm nụ bị rụng hoặc trong giai đoạn cây sinh trưởng không bón phân khiến cây còi cọc.
  • Đất có hàm lượng muối và kiềm cao: Độ pH vượt quá 7.5. Trong trường hợp nặng cây có thể chết.
  • Không được cắt tỉa thường xuyên. Cây dành dành cần được cắt tỉa hàng năm, sau khi hoa nở thì cắt hoa tàn và bớt lám & cành thừa.
  • Côn trùng gây hại.

IV. Phương pháp nhân giống

Phương pháp phổ biến nhất để nhân giống dành dành là giâm cành, tiếp theo là gieo hạt.

1. Gieo hạt

Trong tháng 2, chọn những quả to màu đỏ sậm, bóc lấy hạt và vò sạch trong nước, bỏ hạt nổi rồi để ráo nước. Đất gieo hạt là hỗn hợp đất vườn mịn, tro thực vật, cát sông. Sau khi gieo thì ủ rơm, sau khi hạt nảy mầm thì bỏ rơm và trồng vào bầu ươm. Cây con được 1 – 2 năm hoặc cao hơn 30cm thì có thể trồng trong chậu.

nhân-giống-dành-dành-bằng-cách-gieo-hạt
nhân-giống-dành-dành-bằng-cách-gieo-hạt

2. Giâm cành

Vào mùa mưachọn nhưng cành dài ~15cm của cây mẹ 2 – 3 năm tuổi, cắm vào luống gieo và đẩy nghiêng một chút. Sau 10 – 12 ngày thì cành có thể bén rễ.

nhân-giống-giành-giành-bằng-cách-giâm-cành
nhân-giống-giành-giành-bằng-cách-giâm-cành

2. Xếp lớp

Để xếp lớp, chọn những cành của cây mẹ trên 2 năm tuổi và dài 20 – 25cm, vùi nó xuống đất ẩm, sau khoảng 30 ngày cành có thể bén rễ. Đợi vài tháng đến mùa thu cho rễ phát triển thì cắt khỏi cây mẹ và đem trồng vào chậu.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.