Hoa đăng tiêu: Đặc điểm, cách trồng & chăm sóc, nhân giống

Đăng tiêu có tên khoa học là Campsis grandiflora, nó có nguồn gốc từ Trung Quốc đại lục và đã được du nhập vào Nhật Bản vào thế kỷ thứ 9. Nó cũng được trồng ở các vùng ấm áp của Châu Âu và Châu Mỹ. Trong y học Trung Quốc , hoa khô được gọi là liyoushoka và được sử dụng làm thuốc lợi tiểu và làm thuốc, thân cây cũng được sử dụng cho mục đích tương tự.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Đăng tiêu là một loài cây bụi leo rụng lá, dây leo dài từ 3 mét đến khoảng 10 m. Vỏ cây màu nâu xám, bong tróc mỏng theo chiều dọc, cành non màu nâu, có lỗ vỏ. Thân cây có thể dày như cây Tử đằng (Wisteria), rất khỏe mạnh.

• Lá kép lông chim lẻ, mọc đối. Lá chét 5 – 13 (thường là 2 – 6 cặp cộng 1 lá đỉnh), dài 3 – 7 cm, rộng 2 – 4 cm, cả hai mặt đều không lông, mép lá có răng cưa. Lá chét không cuống hoặc cuống rất ngắn. Lá chét bên hình trứng hoặc hình elip, mặt trên màu xanh lục đậm và bóng, mặt dưới màu xanh lục ánh trắng. Đầu lá nhọn hoặc nhọn sắc, gốc lá hình nêm rộng. Gân bên 5 – 7 cặp.
• Cụm hoa chùy mọc ra ở đầu cành, mang các hoa màu vàng cam đường kính 6 – 7 cm. Tràng hoa hình phễu rộng, đỉnh chia 5 thùy và xòe phẳng ra. Nhị có 4, trong đó 2 dài 2 ngắn. Mật hoa chứa thành phần gọi là lapachol, có độc tính nhẹ. Do đó, nếu chạm phải mật hoa có thể bị dị ứng da. Đài hoa hình chuông dài 3 cm, xẻ ở giữa với các thùy hình mũi mác dài khoảng 1.5 cm. 4 nhị hoa nằm gần gốc ống cánh hoa, chỉ nhị mảnh dài 2 – 2.5 cm, bao phấn màu vàng, có hình zíc zắc. Nhụy phẳng có 2 thùy. Thời kỳ ra hoa vào mùa hè.
• Quả là quả nang thon như quả đậu, đỉnh cùn, mỗi quả chứa nhiều hạt dẹt.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Hoa đăng tiêu sinh trưởng nhanh nên phải cắt tỉa thường xuyên để duy trì dáng vẻ cũng như thúc đẩy cây ra hoa. Cây nở hoa từ tháng 6 cho đến tháng 9 và thu hút một lượng lớn côn trùng.

Cây chịu được sương giá rất tốt, chịu được nhiệt độ xuống tới -27°C trong thời gian ngắn nhưng tốt hơn là không nên thấp hơn -5°C, dù vậy đây là loài cây rất ưa nắng và nóng, thích đất hơi chua hoặc trung tính với hàm lượng mùn cao.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

Loài này đã được trồng để làm cảnh từ xưa, thường được trồng làm hàng rào.

Hoa và vỏ thân cây được sử dụng trong y học cổ truyền, có tác dụng lợi tiểu và điều hòa kinh nguyệt, mặc dù thành phần và dược lý của nó vẫn chưa được biết rõ. Rễ, thân và lá cũng được cho là có thể điều trị bệnh gút, đau thấp khớp. Bên cạnh đó có những câu chuyện tâm linh như không nên đưa mũi lên ngửi hoa vì sẽ hại não hoặc nếu sương trên hoa chạm vào mắt sẽ bị mù, tất nhiên thông tin này chỉ là tham khảo.

2. Ý nghĩa

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng cây

• Trồng ngoài vườn: Đào hố rộng khoảng 50cm và sâu 60cm. Trộn lớp đất mặt với phân hữu cơ hoai mục để làm phân bón lót. Sau khi trồng, cần dựng giàn, cọc hoặc cho cây leo lên tường, hàng rào. Vì cây leo khỏe và có thể mọc theo nhiều hướng, cần thường xuyên định hướng, buộc hoặc quấn cành vào giàn đỡ đồng thời cắt bỏ các chồi non mọc từ gốc hoặc thân ở vị trí không mong muốn.
• Trồng trong chậu: Sử dụng đất trồng tơi xốp, thoát nước tốt và giàu dinh dưỡng. Có thể dùng hỗn hợp đất thịt, phân hữu cơ và chất làm tơi xốp (như trấu, xơ dừa, đá perlite).

2. Chăm sóc cây

• Tưới nước đẫm mỗi khi bề mặt đất bắt đầu khô. Khi cây đã trưởng thành và bén rễ thì sẽ có khả năng chịu hạn khá tốt và có thể không cần tưới thường xuyên.
• Sau khi trồng một thời gian, có thể kết hợp bón phân hữu cơ định kỳ. Vào mùa sinh trưởng bón phân thúc để cây phát triển cành lá. Trước khi vào mùa hoa khoảng 1 – 2 tháng, nên giảm bón phân đạm (N) và tăng cường phân lân (P) và kali (K) để kích thích cây ra hoa nhiều và đẹp. Có thể phun bổ sung phân bón lá chứa lân và kali (ví dụ: KH2PO4 0.2%) định kỳ 7-10 ngày/lần trong giai đoạn này. Không bón phân vào mùa đông.
• Việc cắt tỉa rất quan trọng để cây ra hoa đều và đẹp trên cành mới. Nên cắt tỉa mạnh vào đầu mùa sinh trưởng.
  • Cắt tất cả các thân/cành đã ra hoa của năm trước, chỉ để lại 2 – 3 mắt ngủ (chồi) trên mỗi cành đó.
  • Có thể cắt thấp các thân chính cách gốc khoảng 15 – 20 cm hoặc hơn tùy theo ý muốn tạo hình. Khi cây đâm chồi mới, giữ lại 4 – 5 chồi khỏe mạnh nhất trên mỗi thân chính.

Kiểm soát sâu bệnh

• Trong số các loài gây hại, rệp là nguy hiểm nhất. Nó đậu trên hoa, sống thành đàn và hút hết nhựa cây. Bạn có thể phun bằng dung dịch xà phòng loãng hoặc thuốc trừ sâu 6% imidacloprid EC hoặc 2,5% deltamethrin. Đối với bọ phấn và côn trùng cánh vảy có thể phun 40% Dimethoate EC tỷ lệ 1:800-1200 lần nước lên cả hai mặt lá.
• Tưới nước quá nhiều có thể làm thối rễ và nấm. Dấu hiệu là cây sinh trưởng yếu, chồi chết, lá vàng.
• Bệnh đốm lá, bệnh phấn trắng dễ gây rụng lá. Lúc này có thể phun bột carbendazim 50% tỷ lệ 1:1500 lần nước.

Lý do cây không nở hoa

Kinh nghiệm thực tế cho thấy rằng chỉ cây 4 –6 năm thì mới nở hoa nếu gieo từ hạt, còn nếu giâm cành thì chỉ nở hoa vào năm thứ 3. Ngoài ra cây không nở hoa có thể do thời tiết thay đổi kéo dài hoặc do bị sâu bệnh, nên cần phải đảm bảo điều kiện tốt nhất cho cây trong quá trình sinh trưởng.

IV. Phương pháp nhân giống

Hoa đăng tiêu thường được nhân giống bằng cách giâm cành, đôi khi là gieo hạt, xếp lớp hoặc phân chia.

• Hạt giống được gieo vào tháng 3 – 5. Hạt có thời gian ngủ sâu, nếu gieo vào mùa xuân thì cần phân tầng trong 60 ngày ở nhiệt độ khoảng 4°C và độ ẩm tương đối là 30%. Hạt giống được gieo ở độ sâu 1.5 – 2 cm và duy trì nhiệt độ 20°C. Chồi xuất hiện sau 20 – 25 ngày và tỷ lệ nảy mầm thường đạt 60 – 75%. Ra hoa vào năm thứ 2 – 3.

• Đối với giâm cành, chọn những cành khỏe cắt thành đoạn dài 10 – 15 cm sao cho có khoảng 3 đốt rồi vùi vào đất cát. Đảm bảo đất luôn ẩm cho đến khi nó ra rễ thì chăm sóc bình thường.

• Nhân giống theo lớp: Chọn những thân mọc sát đất thì chôn nó xuống đất theo rãnh nhỏ rồi vùi đất lên, đánh dấu những chỗ có chồi để chờ rễ mọc ra từ đó. Sau khi rễ mọc ra 5-  8 cm thì cắt thành từng đoạn dài 10-15 cm sao cho chứa cả bộ rễ rồi đem đi trồng riêng.

• Chia rễ: Khi cây ở trạng thái ngủ đông (thường vào cuối thu hoặc đầu xuân) thì đào cây lên và lấy dao chia bộ rễ cẩn thận sao cho mỗi phần rễ chứa ít nhất 10 rễ rồi đem trồng riêng (không được ngâm trong chất kích rễ).