Hoa chuông vàng: Đặc điểm, tác dụng, cách trồng & chăm sóc

Hoa chuông vàng hay kèn bạc hoa vàng, tên khoa học của nó là Tabebuia aurea. Đây là một loại cây nhiệt đới phổ biến ở Nam Mỹ và cũng phân bố trải dài từ các vùng phía bắc của Mexico và Antilles về phía nam đến phía bắc Argentina và miền trung Venezuela.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Cây chuông vàng là cây gỗ nhỏ, rụng lá theo mùa khô. Cây thường có chiều cao từ 5 đến 8 mét, tuy nhiên trong điều kiện sinh trưởng tối ưu có thể đạt tới 15 mét. Trong giai đoạn đầu, cây sinh trưởng nhanh, sau đó tốc độ sẽ chậm dần. Tán cây thường có dạng tròn đầu. Thân cây có vỏ màu xám nâu, bề mặt vỏ cây có thể có các vết nứt.

• Lá thuộc dạng lá kép chân vịt, thường có từ 5 đến 7 lá chét mọc tỏa ra từ một điểm chung. Mỗi lá chét dài từ 6 đến 18 cm. Cuống của từng lá chét có thể dài 4 – 5 cm. Phiến lá chét có màu xanh lục, cả mặt trên và mặt dưới lá đều được phủ một lớp vảy nhỏ mịn màu trắng bạc đặc trưng.
• Hoa mọc thành cụm gồm nhiều bông, thường là dạng chùy thưa, ở đầu cành. Hoa có màu vàng tươi, rực rỡ, đường kính mỗi bông có thể lên tới 6.5 cm. Tràng hoa có dạng hình ống hoặc hình chuông. Mùa ra hoa chính thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 5. Vào cuối mùa khô, cây thường rụng hết lá, để lộ ra toàn bộ vòm tán phủ đầy hoa vàng rực rỡ. Thỉnh thoảng cây cũng có thể ra hoa trái mùa nhưng số lượng ít hơn.
• Quả thuộc dạng quả nang, có hình trụ thon dài, thường dài khoảng 10 cm. Khi quả già và khô, vỏ quả sẽ tự nứt ra (mở) để giải phóng các hạt nhỏ bên trong, giúp hạt phát tán theo gió.

Tên khoa học đồng nghĩa của loài này là Tabebuia argentea. Khi ánh nắng chiếu vào những chiếc lá, chúng sẽ ánh lên màu bạc lấp lánh, giống như được phủ một lớp vảy bạc mỏng, do đó tên định danh loài là “argentea”. Khi ra hoa, những chùm hoa màu vàng kim treo đầy cành, do đó nó còn có một tên gọi mỹ miều khác là “Tree of Gold” (người Trung Quốc còn gọi là hoàng kim thần thụ, nghĩa là cây thần thánh màu vàng)

2. Đặc điểm sinh trưởng

Chuông vàng có nguồn gốc từ các quốc gia và khu vực như Mexico, Brazil, Argentina và Dominica, v.v., có lịch sử trồng trọt lâu đời ở Trung và Nam Mỹ, Nam Mỹ. Nó ưa thích môi trường ấm áp, ẩm ướt và nhiều ánh sáng mặt trời, nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 23 – 30°C, nhiệt độ tối thiểu là 5°C. Đất trồng tốt nhất là đất giàu chất hữu cơ hoặc đất cát, không bị sâu bệnh gây hại, có khả năng kháng nấm mạnh.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

1.1. Dược liệu

Cây Chuông vàng là một loài cây được biết đến rộng rãi trong y học dân gian của các nước Nam Mỹ và vùng Carib.e Vỏ cây là thành phần của nhiều loại thực phẩm bổ sung, được cho là có lợi cho những người bị rối loạn hệ thống miễn dịch, cảm lạnh, viêm xoang, viêm tai giữa, các bệnh phế quản phổi, và một số bệnh về da như vảy nến, chàm, cũng như nhiễm nấm candida. Hoạt chất sinh học có giá trị nhất trong vỏ cây là lapachol, chất quyết định hoạt tính kháng khuẩn và kháng virus. Đặc tính chống nấm của cây là do sự hiện diện của xylodine cùng với lapachol; trong điều kiện tự nhiên, nấm không bao giờ mọc được trên vỏ cây chuông vàng.

Ngoài ra, vỏ cây còn được sử dụng để điều trị một số bệnh về hệ tiêu hóa (viêm dạ dày, loét dạ dày tá tràng, viêm tụy), các bệnh về hệ sinh dục tiết niệu, bệnh về máu (thiếu máu thiếu sắt, tăng bạch cầu đơn nhân), viêm khớp, thấp khớp. Cư dân các đảo Caribe dùng nước sắc của lá để trị đau răng và đau cơ.

Tuy nhiên, hiện nay, có nhiều ý kiến khoa học khác nhau, thậm chí trái ngược nhau, về đặc tính chống ung thư của loài cây này, cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ.

1.2. Kinh tế

Gỗ cây có thể có nhiều màu sắc khác nhau tùy thuộc vào giống – từ màu xám ô liu, tím, đến nâu và nâu sẫm. Gỗ khá bền, cứng và nặng, độ đàn hồi và khả năng chống côn trùng cao làm cho loại gỗ này trở nên lý tưởng cho các ứng dụng như cầu, xây dựng hàng hải và công trình dưới nước.

Trong quá trình ra hoa có tiết mật hoa cho ong và chim ruồi, nó cũng được trồng rộng rãi trong thiết kế cảnh quan như một loại cây cảnh đường phố hoặc sân vườn, một trong những loài cây đường phố đẹp nhất trên thế giới.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng cây

Điều kiện đất trồng lý tưởng là đất màu mỡ, giàu mùn, tơi xốp, có khả năng giữ ẩm tốt nhưng phải thoát nước nhanh, không gây ngập úng. Tuy nhiên, cây cũng có sức sống khá tốt và có thể chịu được các loại đất xấu hơn, với độ pH dao động trong khoảng 5.0, từ 5.5 đến 7.0, hoặc thậm chí 7.5.

1.1. Gieo hạt

Dễ dàng thu hoạch hạt của chuông vàng bằng cách thu hoạch quả sau khi quả chín chuyển sang màu nâu và nứt. Một cách khác là mua hạt giống từ nhà vườn uy tín. Cách gieo hạt như sau:

• Đổ đầy chậu cây con bằng đất nhẹ, tơi xốp thoát nước tốt.
• Gieo hạt sâu 1.5 cm vào đất.
• Tưới nước để duy trì độ ẩm cho đất. Hạt có thể nảy mầm sau 4 – 6 tuần. Trồng cố định tại một vị trí khi cây cao khoảng 45 cm.

1.2. Trồng cây con

• Vị trí: Trồng ở nơi có ánh nắng đầy đủ sao cho cây nhận tối thiểu 3 – 5 giờ nắng mỗi ngày.
• Tưới nước liên tục, giảm dần từ mùa thu.
• Chỉ bón phân vào mùa xuân và bón lại vào cuối mùa hè. Có thể sử dụng phân hữu cơ kết hợp phân NPK hỗn hợp để cây phát triển nhanh.

IV. Phương pháp nhân giống

Nhân giống hoa chuông vàng chủ yếu bằng cách gieo hạt, đôi khi có thể là giâm cành.

Đối với giâm cành, bạn làm như sau:

1. Chọn cành giâm từ những cây trưởng thành ít bị sâu bệnh, ra hoa đẹp. Cắt cành có chiều dài tối thiểu 30 cm và cành độ dày bằng ngón tay.
2. Lột vỏ ở phía dưới vết cắt, nhúng nó vào thuốc kích thích ra rễ.
3. Cắm cành giâm vào đất, duy trì độ ẩm trong 8 tuần để nó ra rễ.
4. Sau khi ra rễ, bạn có thể chuyển cây sang chậu lớn hơn hoặc trồng ở vườn.

Đối với gieo hạt

Khi hạt chín, quả nang sẽ nứt ra, vỏ quả thường cong lại làm cho hạt rất dễ bị gió thổi bay đi. Vì vậy, việc thu hái cần được tiến hành kịp thời, tốt nhất là khi quả nang chưa nứt hẳn, tức là vào thời điểm quả bắt đầu chuyển từ màu xanh sang màu vàng nâu. Sau khi thu hái, cần phơi khô quả dưới nắng nhẹ hoặc nơi thoáng gió; khi quả khô, vỏ quả sẽ tự nứt ra, lúc này có thể lắc nhẹ để lấy hạt.

Hạt sau khi lấy ra cần được hong khô thêm ở nơi râm mát rồi nhanh chóng đóng gói kín để bảo quản. Việc xử lý hạt giống trước khi gieo có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ và tốc độ nảy mầm của cây chuông vàng. Nếu không qua xử lý, tỷ lệ nảy mầm của hạt thường chỉ đạt khoảng 10%, thời gian để hạt nảy mầm có thể kéo dài đến 20 ngày và quá trình nảy mầm thường không đồng đều. Ngược lại, nếu áp dụng biện pháp xử lý hạt bằng cách ngâm hạt trong nước ấm khoảng 40°C từ 2 đến 3 giờ, hạt sẽ bắt đầu nảy mầm chỉ sau 2 – 3 ngày, và sau khoảng một tuần, tỷ lệ nảy mầm có thể tăng lên đáng kể, đạt tới 85%.