Hoa cát tường: Đặc điểm, ý nghĩa, cách trồng & chăm sóc

Hoa cát tường còn được mệnh danh là “hoa hồng không gai” vì màu sắc và hình dáng của nó cũng tương đối giống hoa hồng nhưng thân không có gai nên là sự lựa chọn rất phù hợp cho những người yêu nhau. Tất nhiên vẫn có sự khác biệt giữa cát tường và hoa hồng, ví dụ hoa hồng có mùi thơm nhẹ trong khi hoa cát tường không có mùi, nhị hoa của hoa cát tường to hơn hoa hồng.

Cát tường có tên khoa học là Eustoma russellianum, là một loại cây lâu năm thuộc chi Eustoma (chi lisianthus), họ Gentianaceae (ọ Long đởm), có nguồn gốc ở các vùng đá vôi giữa miền nam Hoa Kỳ và Mexico.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Cát tường là cây thân thảo (thường được trồng như cây hàng năm hoặc lâu năm ngắn ngày), có nguồn gốc từ các vùng đồng cỏ ở Bắc Mỹ. Cây thường cao khoảng 30 – 80 cm. Thân cây mọc thẳng đứng, thường phân nhánh ở phần trên, thân có màu xanh bạc đặc trưng. Cây mọc thành bụi.

• Lá mọc đối, không có cuống hoặc cuống rất ngắn, phần gốc lá thường hơi ôm lấy đốt thân. Phiến lá hình trứng thuôn dài  hoặc hình trứng-mác rộng, dài khoảng 6 – 7 cm. Mép lá nguyên. Chất lá hơi dày, bề mặt nhẵn. Màu lá đặc trưng là xanh lục có ánh bạc hoặc xanh xám, trông hơi giống lá của cây đậu Hà Lan.
• Cụm hoa & Hoa: Hoa thường mọc ở đầu cành hoặc nách lá phía trên, có thể mọc đơn độc hoặc thành cụm xim thưa ít hoa. Hoa rất lớn, đường kính có thể đạt 5 – 8 cm. Cuống hoa dài.
  • Nụ hoa: Thường có dạng xoắn vặn đặc trưng trước khi nở.
  • Đài hoa: Gồm 5 lá đài, hình mác hoặc tam giác, có thể có sống lưng nổi rõ.
  • Tràng hoa có hình cốc hoặc hình chuông rộng, miệng ống loe ra thành 5 cánh hoa lớn. Cánh hoa thường có hình trứng ngược hoặc thuôn dài, mép cánh có thể hơi lượn sóng và phần đỉnh cánh hơi cong nhẹ ra phía ngoài. Có dạng cánh đơn và cánh kép. Màu sắc hoa cực kỳ đa dạng và rực rỡ: tím (nhiều sắc độ từ tím đậm đến tím hoa cà), xanh lam tím, trắng, hồng (nhiều sắc độ từ hồng phấn đến hồng đậm), đỏ (hiếm hơn), vàng (hiếm hơn).
  • Nhị & Nhụy: Có 5 – 6 nhị, đính ở phần họng của ống tràng. Bầu nhụy thượng, 1 ô. Vòi nhụy thường có đầu nhụy chia 2 thùy rõ rệt. Cây thường có hiện tượng nhị chín trước nhụy.
• Quả là quả nang, hình trứng thuôn dài. Bên trong quả chứa rất nhiều hạt, cực kỳ nhỏ (1 gram có thể chứa tới khoảng 19,000 hạt).

Tùy thuộc vào giống và thời điểm gieo trồng, cây Cát tường có thể được điều khiển để ra hoa vào nhiều thời điểm trong năm, nhưng mùa hoa tự nhiên thường là cuối xuân, hè đến mùa thu. Các giống trồng thương mại thường được xử lý để ra hoa quanh năm.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Cát tường ưa môi trường ấm áp, ẩm ướt và nhiều ánh nắng. Chịu hạn tương đối tốt nhưng không chịu được úng nước. Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 15 – 28°C, nhiệt độ ban đêm không nên thấp hơn 12°C. Nếu nhiệt độ dưới 5°C, cây sẽ không thể ra hoa. Cây yêu cầu đất tơi xốp, màu mỡ và thoát nước tốt. Độ pH đất thích hợp là từ 6.5 – 7.0 (trung tính đến hơi kiềm nhẹ).

Đặc điểm ra hoa:

Ảnh hưởng của quang kỳ (độ dài ngày): Cây sẽ ra hoa sớm hơn trong điều kiện ngày dài, tuy nhiên chiều cao cây có thể thấp hơn. Ngược lại, cây vẫn có thể ra hoa trong điều kiện ngày ngắn nhưng thời gian ra hoa sẽ muộn hơn và chiều cao cây thường cao hơn. Giai đoạn cây bắt đầu cảm ứng với độ dài ngày là khoảng 80 – 100 ngày sau khi gieo hạt, lúc này cây có khoảng 3 cặp lá thật.

Nếu gieo hạt vào mùa thu (tháng 8 – 10), cần khoảng 3 tháng để cây phát triển và có thể thu hoạch hoa cắt cành. Ngược lại, nếu trồng vào mùa xuân, cây có thể ra hoa sau khi trồng 1-2 tháng (khi cao khoảng 30 cm), tuy nhiên lúc này hoa có thể chưa đạt tiêu chuẩn chất lượng để làm hoa cắt cành.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cát tường

1. Tác dụng

Trong hoa có chứa nhiều thành phần dược liệu tự nhiên, có thể tiêu diệt vi khuẩn nhạy cảm và vi khuẩn gây bệnh trong cơ thể, đồng thời có thể ngăn ngừa viêm nhiễm.

Cây có dáng vẻ nhẹ nhàng, thanh thoát, màu sắc tươi tắn, trang nhã, màu hoa thì phong phú nên là một trong những loại hoa cắt cành đang thịnh hành, với hơn 500 giống lai đã được ứng dụng.

2. Ý nghĩa

Hoa cát tường thường mang ý nghĩa về tình yêu chung thủy, sự bao dung và dịu dàng. Ngoài ra, màu sắc khác nhau cũng có những thông điệp riêng:

• Xanh lam: Biểu tượng cho tâm hồn mạnh mẽ, thường dùng tặng người bệnh với lời chúc mau chóng bình phục.
• Tím: Tượng trưng cho tình yêu vĩnh cửu, không đổi thay, lời khen vẻ đẹp nội tâm hoặc lời động viên cho sự nghiệp thăng tiến.
• Trắng: (Ví dụ, tặng 9 bông khi cầu hôn có nghĩa là “bên nhau trọn đời”).

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

Cát tường thường được tròng & nhân giống từ hạt. Hạt của cây nhỏ như hạt bụi nên cách gieo hạt tốt nhất là gói vào một miếng vải ẩm, bọc lại và duy trì nhiệt độ khoảng 20 – 25°C, chờ cho đến khi hạt nảy mầm thì lọc ra. Thông thường hạt sẽ nảy mầm sau 2 tuần, sau khi nảy mầm thì đưa mầm hạt ra nơi thoáng gió và duy trì nhiệt độ khoảng 15°C.

• Chuẩn bị đất trồng có độ pH 6 – 7, nếu độ pH 4-5 thì đầu lá và mép lá dễ bị vàng, cánh hoa bị phai màu, hệ thống rễ phát triển kém. Bạn có thể trộn hỗn hợp đất gồm than bùn, đá vermiculite rồi trộn đều, tưới nước & giữ nhiệt độ ở khoảng 25°C.
  • Nếu trồng vườn, sau khi làm đất xong, bắt đầu lên luống và giăng lưới chống đổ, khuyến nghị là 15cm x 15cm.
  • Nếu trồng chậu thì nên thường trồng 3 cây trong chậu 15 cm vì nó không phân nhánh, chú ý các cây có thế sinh trưởng không đồng đều, do đó bạn có thể trồng riêng từng cây vào chậu 9 cm trước.

Để tránh hiện tượng cây mọc thành dạng hoa thị (rosette hóa), việc quản lý trong giai đoạn đầu sau khi trồng cây con ra ruộng cũng rất quan trọng, đặc biệt chú ý tránh các điều kiện môi trường bất lợi như đất khô hạn, ánh sáng mạnh và nhiệt độ cao.

• Tưới nước khi bề mặt đất trong chậu khô 2cm, chú ý kiểm soát lượng nước tưới vì cát tường rất nhạy cảm với nước, có thể bị thối rễ.
• Không cần nhiều phân bón, chú ý đến lượng phân đạm quá nhiều có thể làm cháy ngọn, nứt thân… Khoảng 6 tuần sau khi gieo hạt, khi cây có khoảng 7 đốt thì phải bón phân lân và kali, cứ 10 ngày/lần. Bạn có thể bón NPK 15-15-30 và phân kali nitrat 12-0-44.
• Ánh sáng tự nhiên vào ban ngày dài rất có lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của cây, nên duy trì ánh sáng 16 giờ/ngày hoặc tối thiểu 4 tiếng mỗi ngày, nếu không cây phát triển theo chiều dài, ít ra hoa, cành dễ bị gãy đổ. Nhiệt độ môi trường < 5°C hoặc >30°C đều gây bất lợi cho cây.

Kiểm soát dịch bệnh

Các bệnh thường gặp ở cát tường là bệnh bạc lá và đốm lá.

• Bệnh bạc lá là do nhiễm nấm, chủ yếu gây hại ở thân cây khiến thân cây bị thối. Nhiệt độ cao và độ ẩm cao là lý tưởng của bệnh này. Trong trường hợp nặng thì có thể phun metyl thiophanate tỷ lệ 1:500 lần nước hoặc 50% bột thấm chloracil tỷ lệ 1:500 – 800 lần nước, 3 – 5 ngày/ lần.
• Bệnh thối rễ cũng do nấm nhưng ảnh hưởng đến rễ và thân rễ, làm xuất hiện đốm hoại tử màu đen trên rễ, nặng có thể làm chết cây. Bạn nên rắc hoặc phun carbendazim tỷ lệ 1:600 lần nước, 10 ngày/ lần trong 2 – 3 lần liên tiếp.

IV. Phương pháp nhân giống

Như chúng tôi đã nói ở trên, cát tường chủ yếu được nhân giống bằng cách gieo hạt với tỷ lệ nảy mầm từ 80 – 85% đối với người có kinh nghiệm.

Có rất nhiều giống khác nhau và có thể tạm chia thành 3 loại: Loài nở sớm, loại nở đúng và nở muộn. Thời vụ thích hợp cho các giống sớm là tháng 3, tháng 8, tháng 9. Thời kỳ đối với các giống nở đúng là tháng 3, tháng 7 và tháng 8. Thời kỳ thích hợp đối với các giống nở muộn là từ tháng 3 – 7, giai đoạn cây con thường là 2 tháng do đó việc gieo hạt nên tiến hành trước khoảng 2 tháng tùy theo giống. Một số lưu ý khi trồng trong khay ươm:

1. Nhiệt độ nảy mầm phải ở mức từ 22 – 24 °C và không được vượt quá 28°C, nếu không sẽ gây ra hiện tượng hoa thị.
2. Duy trì độ ẩm gần 100%.
3. Duy trì hàm lượng canxi và nitơ nitrat cao trong môi trường trồng cây con.
4. Độ pH của đất giữ ở mức trên 5.8.