Cúc vạn thọ là một chi thực vật có tên khoa học là Tagetes, chi này có khoảng 60 loài cây thân thảo sống hàng năm hoặc lâu năm. Đây cũng là tên của một vị thần Etruscan. Nó là một “kẻ bảo vệ” quan trọng cho vườn rau vì mùi của nó có thể xua đuổi những kẻ phá hoại cây trồng trên không hoặc dưới lòng đất như tuyến trùng, rệp, bướm trắng. Nó cũng tạo ra một chất (thiophene) có tác dụng ức chế sự phát triển của một số loại cỏ dại. Hoa có màu vàng, cam hoặc nâu đỏ nở rất lâu nên cũng được trồng làm hoa cắt cành.

Cúc-vạn-thọ-Đặc-điểm,-ý-nghĩa,-cách-trồng-&-chăm-sóc
Cúc-vạn-thọ-Đặc-điểm,-ý-nghĩa,-cách-trồng-&-chăm-sóc

I. Các loài chính & đặc điểm sinh trưởng

1. Các loài chính

Chi cúc vạn thọ có hơn 60 loài cây thân thảo hàng năm và lâu năm đã được biết đến. Đa số loài trong đó là cây mọc thẳng thành bụi hoặc tán rộng, cao từ 20 – 120 cm, hoa có mùi hăng đặc trưng. Lá xẻ hoặc phân chia theo hình lông chim, hiếm khi nguyên vẹn, có răng cưa, màu xanh nhạt đến xanh đậm, xếp đối diện hoặc xen kẽ nhau. Cụm hoa dạng giỏ, màu rất sáng và đa dạng gồm màu vàng, cam, nâu đỏ, nâu hoặc nhiều màu, hoa mọc đơn độc hoặc tập hợp thành cụm. Chúng thường nở rộ từ tháng 6 cho đến mùa đông. Hạt giống có thể tồn tại trong 3 – 4 năm. Chỉ có 7 loài cúc vạn thọ được đưa vào nuôi trồng, 3 trong số đó là các loài phổ biến nhất như Tagetes erecta (vạn thọ Ấn Độ), Tagetes patula (vạn thọ Pháp), Tagetes tenuifolia (vạn thọ lá nhỏ).

  1. Tagetes erecta có chiều cao trung bình 50 – 150cm. Thân cây thẳng, dày, có gân mỏng dọc, cành xòe lên trên. Lá xẻ lông chim dài 5 – 10cm, rộng 4 – 8cm, hình thuôn hoặc hình mũi mác, mép có răng cưa, ở đầu các thùy lá có các vạt răng cưa dài. Cụm hoa mọc đơn độc, đường kính 5 – 8cm, cuống dài 1.8 – 2cm và rộng 1 – 1.5cm, đầu có răng cưa. Cán hoa màu vàng hoặc cam sẫm dài ~ 1cm hình trứng ngược, có 5 thùy ở đỉnh.
  2. Tagetes patula với chiều cao chỉ 15 – 30cm, nhỏ hơn đáng kể so với loài trên. Nó thường có hai màu là vàng và nâu đỏ.  Lá mọc xen kẽ, thuôn dài và xẻ sâu, màu xanh đậm. Thời gian ra hoa từ tháng 7 – tháng 9.
  3. Tagetes tenuifolia có chiều cao trung bình là 20 – 30cm. Cánh hoa màu vàng và màu nâu đỏ ở giữa hoa. Ngoài ra còn có những giống khác có thể dùng làm gia vị như Tagetes filifolia và Tagetes lucida. Bạn cũng sẽ không phải lo lắng nếu thú cưng ăn phải vì tất cả các loài cúc vạn thọ đều không độc hại đối với con người, động vật.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp nhất là 15 – 25°C, nhiệt độ thích hợp trong thời kỳ ra hoa là 18 – 20°C, độ ẩm không khí tương đối của môi trường là 60 – 70%, nhiệt độ không được thấp hơn 5°C hoặc cao hơn 30°C. Dưới 10°C thì tốc độ tăng trưởng của cây đã chậm lại rồi. Cây ưa sáng, đủ ánh nắng rất có lợi cho việc phát triển giúp thân ngắn, cứng cáp, hoa có màu sắc rực rỡ.

II. Tác dụng & ý nghĩa của hoa

1. Tác dụng

1.1. Làm thực phẩm

  • Lá  cây được dùng làm gia vị trong ẩm thực của Mexico. Lá có vị cay nồng nhưng có thể ăn được và được người dân dùng làm nguyên liệu cho món salad
  • Ở Peru có 1 loại đồ uống truyền thống gọi là “macerado de tagetes” được chế biến bằng cách ngâm hoa của cây trong rượu. Đồ uống này thường được dùng trong các bữa tiệc, lễ kỷ niệm.
  • Ở Ấn Độ, những bông hoa được sấy khô và nghiền thành bột để tạo màu cho thực phẩm, chẳng hạn như cơm, các món rau và món tráng miệng.

1.2. Thuốc

Cúc vạn thọ là bài thuốc chữa táo bón tạm thời và các rối loạn tiêu hóa như chướng bụng, đầy hơi, kích ứng… Nó cũng có tác dụng tẩy giun trong trường hợp giun đường ruột, làm dịu cơn ho.

  • Nó có chứa nhiều chất chống oxy hóa như lutein giúp chống lại các gốc tự do gây lão hóa tế bào sớm, ngăn ngừa và hạn chế nguy cơ ung thư, bảo vệ thị lực.
  • Kích thích hệ thống miễn dịch.
  • Giúp chữa lành các tình trạng da như chàm, mụn trứng cá, nhiễm trùng, u nang hoặc mụn nhọt…

1.3. Thuốc trừ sâu tự nhiên

Trong cây có chứa một hỗn hợp vitamin, khoáng chất và các hợp chất hóa học tự nhiên cực kỳ quan trọng đối với khả năng sinh sản của đất. Tuy nhiên, với vai trò là phân bón, những bông hoa này có giá trị đặc biệt vì chúng cung cấp phân bón cho đất mà không gây hậu quả xấu: Khi cây xanh phân hủy trong đất luôn thoát ra nhiệt và ẩm nên rất hấp dẫn các mầm bệnh, sâu bệnh, ký sinh trùng nhưng cúc vạn thọ ngay cả khi phân hủy vẫn tiếp tục tiết ra phytoncides và este có tác dụng xua đuổi côn trùng, sâu hại dưới lòng đất, ức chế sự phát triển của ấu trùng hoặc mầm bệnh.

Ngoài phytoncides, nó còn chứa thiophene, có thể được gọi là thuốc trừ sâu tự nhiên. Chất này khi thấm vào đất sẽ ức chế sự phát triển và sinh sản của một số loại cỏ dại, lượng thiophene lớn nhất là trong hạt. Để tác dụng diệt côn trùng tối thiểu thì bạn nên trồng số lượng 2 cây/ 1m2.

1.4. Trang trí

Cúc vạn thọ cực kỳ phổ biến trong làm vườn cảnh và được nhiều nhà làm vườn sử dụng để tạo bồn hoa, ban công, đôi khi còn trồng trong chậu. Các giống cắt cành thường có cụm hoa lớn thích hợp để cắm hoa và có thể tươi khoảng 2 tuần.

2. Ý nghĩa

Cúc vạn thọ mang ý nghĩa tốt lành từ lâu được coi là loài hoa phù hợp để tặng cho người lớn tuổi.

Truyền thuyết khoảng 500 năm trước, một sĩ quan người Tây Ban Nha tới Mexico và tình cờ phát hiện ra loài hoa này ở một vùng quê, ông thấy chúng rất dễ thương nên đã mang hạt về châu Âu. Khi đó, nhiều người thấy đầy hoa vàng nên dùng để thờ trước tượng Đức Mẹ Đồng Trinh.

Cũng có người kể rằng có một vị quan chức quận tổ chức sinh nhật lần thứ 60, để tăng thêm không khí, quản gia đã đặt hai hàng chậu hoa ở cổng, ông ta hỏi đây là loại hoa gì thì quản gia đáp là “Hoa cúc có cánh hoa hôi” nhưng vị kia lại nghe nhầm là cúc vạn thọ. Quản gia vội khen: “Vâng, chúc ông trường thọ.” Từ đó, tên cúc vạn thọ lan rộng.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc hoa

1. Trồng & chăm sóc hoa

Nếu gieo hạt thì nên thực hiện vào tháng 2 – 3 trong nhà, dưới mái che để bảo vệ cây khỏi nhiệt độ quá thấp, độ sâu gieo hạt khoảng 1cm. Hạt hoa trông giống như những chiếc kim mỏng, khó trồng cách quãng nên bạn chỉ cần rải thành một lớp mỏng vào các rãnh và phủ đất lên, dùng lòng bàn tay nén nhẹ bề mặt. Hạt có thể nảy mầm sau 1 – 2 tuần ở nhiệt độ 18 – 20°C. Khi cây con cao 5 cm thì có thể trồng trong bầu ươm, khi lớn hơn thì có thể trồng trong chậu.

  • Đất trồng có thể trộn đất vườn với cát, phân hữu cơ hoặc mùn lá để cung cấp chất dinh dưỡng và tạo độ thoát nước. Nếu trồng theo luống thì trồng cách nhau 20 – 40cm.
  • Cây phát triển tốt trên đất nghèo dinh dưỡng, đất quá giàu dinh dưỡng sẽ khiến cây ra nhiều lá và chỉ có một ít hoa nên việc bón phân chỉ được khuyến khích trong giai đoạn sinh trưởng, cũng như nên bón phân lỏng có hàm lượng nitơ (N) thấp.

Việc chăm sóc cây bắt đầu từ thời điểm chồi xuất hiện. Giai đoạn đầu cây con phát triển chậm nên cần xới xáo theo hàng để đất tơi xốp, diệt cỏ. Cần bón phân khoáng cho cây trong lần đầu, lần sau chỉ bón lân và kali. Tưới nước vừa phải cho cây, cây chịu hạn tốt hơn là chịu úng nước, loài này rất dễ bị thối rễ.

Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-cúc-vạn-thọ
Hướng-dẫn-trồng-&-chăm-sóc-hoa-cúc-vạn-thọ

2. Thu hoạch

Nên cắt cành thu hoạch hoa khi nhiệt độ thấp và độ ẩm cao. Thông thường, chúng được thu hoạch 1 – 2 ngày trước khi ra hoa hoặc khi có 4 – 6 cánh hoa. Sau khi cắt 1 giờ thì cho vào thau nước để hút nước, phân loại theo chiều dài, buộc thành bó và bọc trong giấy giấy bóng. Nếu cần bảo quản thì nên giữ trong nhiệt độ 1 – 2°C.

Khi bỏ vào chậu thì cần có vi chất tăng cường gồm bạc thiosulfate và nhôm sunfat. Bbổ sung ethylamine-formyl ammonium phosphate để ngăn hoa bị thối và héo sớm.

Cắt cành/ thu hoạch

3. Phòng trừ sâu bệnh

4.1. Bệnh thường gặp

  • Bệnh nám chủ yếu ảnh hưởng lá, cuống lá và chồi non. Khi bệnh mới xuất hiện những đốm nhỏ màu nâu tím ở mặt trước lá, sau lớn dần thành vết hình tròn màu nâu sẫm không đều. Có thể phun các loại thuốc như carbendazim, thiophanate methyl và diconine.
  • Bệnh phấn trắng xuất hiện chất phấn trắng ở hai mặt lá, lá bị úng nước, mất dần màu xanh và chuyển sang màu vàng. Trong giai đoạn đầu có thể phun carbendazim và triadimefon.
  • Bệnh bạc lá xuất hiện ban đầu là những đốm nhỏ màu vàng, sau đó lan nhanh thành các đốm lớn, chuyển sang màu vàng úa và khô đi. Trong giai đoạn đầu có thể phun thuốc diệt nấm như carbendazim và thiophanate-methyl.

Trọng tâm của việc phòng bệnh chủ yếu là phun thuốc diệt khuẩn thường xuyên vào mùa có nhiệt, độ ẩm cao, độ ẩm cao, bón vôi lưu huỳnh để khử trùng toàn diện khi cây bước vào giai đoạn ngủ đông.

4.2. Các loài sâu hại

  • Ấu trùng sâu bướm ăn lá trong trong mùa hè có nhiệt độ cao. Khi phát hiện thì phun ngay trichlorfon 90% tỷ lệ 1:800 lần nước hoặc 2,5% pyrethrin tỷ lệ 1:1500 lần nước.
  • Côn trùng cánh vảy hoặc rệp hút nhựa của cây non khiến cây còi cọc. Khi phát hiện thì phun bột thấm Promethazine 25% tỷ lệ `1:2000 lần nước, hoặc 10% imidacloprid tỷ lệ 1:2000 lần nước.
  • Nhện tập trung ở mặt sau lá để hút nhựa, đẻ trứng. Mỗi con có thể đẻ từ 50 – 150 trứng, tối đa tới 500 trứng. Thời gian sinh nở xong một thế hệ chỉ mất 10 – 13 ngày ở nhiệt độ 23 – 25°C và khoảng 7 ngày ở 28°C. Biện pháp phòng trừ là phun Bereba 25% tỷ lệ 1:2000 lần nước.

IV. Phương pháp nhân giống

  • Gieo hạt vào mùa xuân từ tháng 3 – tháng 4. Nhiệt độ tối ưu cho hạt nảy mầm là 20 – 25°C, hạt sẽ nảy mầm sau khoảng 1 tuần tỷ lệ nảy mầm khoảng 50%. Khi cây con cao ~ 5cm và có 7-8 lá thì trồng vào chậu. Bạn có thể gieo hạt vào mùa hè nhưng nên che bóng mát, hạt có thể ra hoa sau 2 tháng.
gieo-hạt-vạn-thọ-để-nhân-giống
gieo-hạt-vạn-thọ-để-nhân-giống
cây-con-sau-khi-nảy-mầm-từ-hạt-sẽ-được-đem-đi-trồng-trong-bầu-ươm
cây-con-sau-khi-nảy-mầm-từ-hạt-sẽ-được-đem-đi-trồng-trong-bầu-ươm
  • Giâm cành: Bạn có thể cắt cành vào mùa hè vì dễ bén rễ và phát triển nhanh. Cắt càn có các chồi non dài 8 – 12cm, bỏ các lá phía dưới và cắm vào chậu, mỗi chậu 3 cành, sau khi cắm vào thì tưới đủ nước và che bóng nhẹ, sau 2 tuần là có thể ra rễ. Sau đó chuyển dần đến nơi có nắng, khoảng 1 tháng sau cây có thể nở hoa.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.