Cây thạch nam: Đặc điểm, ý nghĩa, cách trồng & chăm sóc

Thạch nam hay hoa chuông Nhật Bản là một loài thực vật có hoa có nguồn gốc từ Nhật Bản, tên khoa học của nó là Enkianthus perulatus. Đây là một trong những loài cây cảnh trồng trong nhà rất hot hiện nay trong thiết kế nội thất, nhưng vì khó tìm nguồn cung cũng như khó ra hoa nên nó thường được làm cây giả.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Thạch nam là cây thân gỗ rụng lá, phát triển chậm, cao trung bình 1 – 3 m, thân cây non có màu nâu xám, khi cây trưởng thành, bề mặt vỏ bong tróc không đều tạo thành hoa văn lốm đốm.

• Lá mọc so le và mọc thành cụm ở đầu cành. Lá hình trứng gần giống hình thoi, đầu lá hơi nhọn. Kích thước lá thường khoảng 2 cm, lá lớn có thể dài khoảng 5 cm, rộng 8 – 20mm.  Lá có lông ngắn ở gân giữa ở mặt trên và lông mềm ở cả hai mặt gốc gân giữa ở mặt dưới. Lá sẽ chuyển sang màu đỏ tươi từ giữa tháng 10 – đầu tháng 11 ở những vùng lạnh và từ giữa tháng 11 – giữa tháng 12 ở những vùng ấm áp.
• Cụm hoa dạng tán. Hoa màu trắng, hình chuông, kích thước khoảng 5 mm. Có 10 nhị, gốc của các chỉ nhị có lông và bao phấn có hai mấu lồi giống như râu. Có một nhụy và bầu nhụy ở phía trên. Thời kỳ ra hoa thường vào mùa xuân (khoảng tháng 3 – 5 ở các vùng có khí hậu phù hợp tại Việt Nam, tùy theo độ cao và điều kiện cụ thể.
• Quả là quả nang dài khoảng 8 mm, hình bầu dục hẹp và mọc hướng lên trên. Khi chín, quả tách thành năm phần và giải phóng hạt.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Thạch nam là cây có bộ rễ nông nên nếu không tưới nước thường xuyên thì dễ bị khô héo. Nó có khả năng chịu nhiệt và lạnh rất tốt (-15°C) nên có thể trồng làm cây cảnh sân vườn hoặc trong nhà ở cả vùng ấm và vùng lạnh. Nhiệt độ phát triển thích hợp nhất là 15 – 23°C.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

Thạch nam chịu được cắt tỉa thường xuyên nên bạn có thể tự do điều chỉnh dáng cây, từ xưa (ở Nhật Bản) đã được ưa chuộng làm cây hàng rào và trồng trong vườn nhà. Ngoài ra, cây cũng thường được trồng trong các khu vườn lớn, công viên, và các bồn cây trang trí ở khu vực thành thị.

Bên cạnh đó dù là cây thân gỗ, nhưng vì chiều cao thấp và không chiếm nhiều diện tích nên những năm gần đây nó thường được cắt cành trồng thủy canh để trang trí nội thất, cùng với các loài họ hàng gần như Enkianthus campanulatus.

2. Ý nghĩa

Ý nghĩa của thạch nam là “thanh lịch” và “ôn hòa”. Người ta nói sự “thanh lịch” của nó đến từ những bông hoa trắng xinh đẹp và dáng vẻ trông rất điềm tĩnh giống như đang thiền định, còn sự “ôn hòa” đến từ khả năng tồn tại ngay cả trong môi trường khắc nghiệt nhất. Theo phong thủy, nó được cho là có thể mang lại may mắn, mang đến cuộc sống cát tường, hạnh phúc đặc biệt khi trồng ở các hướng Đông Nam, Nam hoặc Tây Nam.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng & chăm sóc cây

1.1. Trồng vườn

Thời điểm trồng cây tốt nhất là cuối tháng 2 – tháng 4 hoặc từ tháng 10 – đầu tháng 1. Chú ý là thạch nam có bộ rễ nông, tán rộng nên tránh trồng quá sâu. Khoảng 2 – 3 tuần trước khi trồng, đào một cái hố có đường kính và sâu khoảng 50 cm rồi trộn rêu than bùn hoặc đất Kanuma với mùn, phân hữu cơ. Sau khi trồng phải đóng cọc để đỡ cây khỏi bị nghiêng đổ. Nếu trồng nhiều cây theo hàng trong vườn thì khoảng cách giữa các cây ít nhất 50 cm.

1.2. Trồng chậu

Đất trồng là đất chua, nhiều chất hữu cơ. Bạn có thể sử dụng hỗn hợp đất gồm 5 phần đất Akadama (hạt nhỏ), 3 phần rêu than bùn và 2 phần phân trộn hoặc mùn lá hoặc 1 phần đất than bùn, 1 phần đất mùn lá, 0,5 phần vermiculite và 0,5 phần perlite.

• Nếu đã trồng xuống đất rồi thì việc tưới nước gần như không cần thiết. Tuy nhiên, nếu thời tiết quá khô vào giữa mùa hè thì vẫn phải tưới, nếu không lá héo hoặc cháy sém. Nếu trồng cây trong chậu thì trong mùa sinh trưởng nhớ tưới nước thường xuyên, mỗi khi bề mặt đất khô. Nếu chồi và lá mới hơi rũ xuống thì đây là dấu hiệu cây cần nước.
• Bón phân tan chậm hoặc phân hữu cơ vào tháng 5 – tháng 6 sau khi hoa nở xong và vào tháng 2 – tháng 3 hàng năm. Lưu ý không bón nhiều phân đạm.
• Thói quen sinh trưởng của nó rất giống với cây đỗ quyên, cây cũng nảy chồi mới sau khi ra hoa. Do đó, việc cắt tỉa và tạo hình nên được thực hiện ngay sau khi ra hoa. Nếu bạn đợi đến sau ngày hạ thì cây thường sẽ không nở hoa bình thường vào năm sau. Do đó, nếu bạn bỏ lỡ thời điểm tốt nhất này thì hãy đợi đến năm sau.

Nếu bạn muốn trồng cây với mục đích làm hàng rào thì hãy lấy cây con cao khoảng 40 cm và trồng cách nhau 30 – 40 cm.

1.3. Thủy canh

Khi trồng thạch nam thủy canh (trồng trong nước), bạn cần chọn bình có kích thước phù hợp. Tiếp theo phải chú ý thường xuyên thay nước ( 3 – 5 ngày/ lần), nếu có thể thì nên pha thêm một ít dung dịch dinh dưỡng vào nước để cung cấp cho cây chuông những dưỡng chất cần thiết.

2. Sâu bệnh cần chú ý

Bệnh phổ biến nhất là bệnh gỉ sắt, đặc biệt dễ phát triển khi có nhiều mưa vào mùa xuân và mùa thu (hoặc các mùa mát ẩm ở Việt Nam). Bệnh ban đầu biểu hiện bằng những đốm nhỏ màu vàng hoặc trắng ở mặt dưới lá, sau đó các đốm này nổi lên trên bề mặt lá. Nên phun thuốc diệt nấm phù hợp ngay khi phát hiện các dấu hiệu đầu tiên của bệnh để kiểm soát sự lây lan.

Các loài sâu hại có khả năng xuất hiện bao gồm rệp sáp, nhện đỏ, rệp vừng và sâu đục thân (ấu trùng của bọ xén tóc).

• Rệp sáp (Côn trùng có vảy): Chúng hút nhựa từ cành và thân, làm cây yếu dần. Do có lớp vỏ sáp cứng bảo vệ, việc phun thuốc hóa học thường kém hiệu quả. Biện pháp tốt nhất khi số lượng ít là dùng bàn chải mềm chà sạch chúng khỏi cây.
• Nhện đỏ và Rệp vừng: Các loài này chủ yếu gây hại trên lá, thường bùng phát từ mùa xuân đến mùa thu (hoặc trong điều kiện khô nóng). Chúng cũng hút nhựa lá làm cây suy yếu. Có thể kiểm soát phần nào bằng cách phun tia nước mạnh vào mặt dưới lá để rửa trôi. Các loài này khá nhạy cảm với thuốc hóa học, nên nếu thấy số lượng nhiều, hãy phun thuốc trừ sâu.
• Sâu đục thân (Ấu trùng của Bọ xén tóc/Bọ sừng dài): Chúng xâm nhập vào bên trong thân cây. Dấu hiệu nhận biết là phân giống như mùn cưa đùn ra từ các lỗ trên thân cây. Cần kiểm tra thân cây thường xuyên. Nếu phát hiện lỗ đục hoặc mùn cưa, có thể phun hoặc bơm thuốc trừ sâu đặc trị vào các lỗ đó để tiêu diệt ấu trùng bên trong.

IV. Phương pháp nhân giống

Hoa đỗ quyên thường có thể được nhân giống bằng cách giâm cành hoặc gieo hạt nhưng chủ yếu là giâm cành.

Thời điểm tốt nhất để giâm cành là từ tháng 6 – tháng 7, bạn cắt những cành mới mọc dài khoảng 10 cm. Ngâm các cành này vào thùng chứa đầy nước (pha thêm thuốc kích rễ) trong khoảng 1 giờ, sau đó cắt bỏ những lá phía dưới rồi cắm cành vào lỗ đất và ấn xuống, giữ nó trong bóng râm cho đến khi ra rễ. Sau đó, đặt cây con ở nơi có nắng khoảng 2 – 3 tháng, khi cây lớn thì đem trồng vào vị trí mong muốn.

Thời điểm gieo hạt tốt nhất là vào những tháng ấm áp từ tháng 4 đến tháng 5 . Hạt giống phải mất một thời gian dài mới nảy mầm nên bạn cần phải kiên nhẫn chờ đợi.

• • Đổ đất vào khay và tưới nước.
  • Rải hạt đỗ quyên và phủ đất lên.
  • Tưới nước nhẹ nhàng một lần nữa, không làm trôi đất.
  • Cuối cùng dùng giấy báo hoặc nilon bọc khay lại để hạt không bị khô cho đến khi nảy mầm.