Cây ngọc ngân: Đặc điểm, tác dụng, trồng & chăm sóc, nhân giống

Cây ngọc ngân có tên khoa học là Aglaonema costatum, nổi bật với những chiếc lá màu xanh lục nhạt đốm trắng, thuộc chi Minh ty và cùng chi với các loài như vạn lộc, ngân hậu. Ngọc ngân là cây trồng trong nhà rất phổ biến, điểm nổi bật của loài này là lá có sọc trắng lẫn xanh, lá thường xanh quanh năm, ít bị sâu bệnh nên có tác dụng thanh lọc không khí rất tốt. Cần lưu ý ngọc ngân là loại cây có độc, tránh ăn phải lá hoặc nuốt phải nhựa vì nó có thể gây ra các vấn đề về họng, dạ dày.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Ngọc ngân là cây thân thảo thường xanh, sống lâu năm. Thân mọc thẳng, có các vết sẹo lá dạng vòng, nhẵn, màu xanh lục.

• Lá dạng hình elip  -trứng dài hoặc hình mác – elip, gân giữa hơi dày, cong hình cung. Lá hình tim ở gốc, đầu lá nhọn, dài 10 – 22cm, rộng 7 – 11cm, có gân chính dày, với gân bên ít rõ, cong – hướng lên, chạy dài theo mép.
• Cụm hoa: Cuống cụm hoa ngắn hơn cuống lá. Mo hoa (spathe) đứng thẳng, màu sắc đa dạng (thường là trắng, xanh nhạt, hồng hoặc đỏ ở các giống cây trồng), phần dưới thường cuộn lại, phần trên mở ra; phần ống và phần phiến mo không phân biệt thật rõ ràng. Cụm hoa bông mo (spadix) gần như không cuống hoặc đôi khi có cuống ngắn, dài bằng hoặc ngắn hơn mo hoa. Hoa đực và hoa cái trên cùng một bông mo (monoecious): phần hoa cái ở dưới, ít hoa; phần hoa đực ngay sát trên phần hoa cái, hoa dày đặc.
• Hoa đơn tính, không có bao hoa (đài và tràng).
  • Hoa đực: Chỉ nhị ngắn, mô nối bao phấn dày, hơi rộng; ô phấn mọc đối, hình trứng ngược tròn, ngắn, đính ở đỉnh mô nối bao phấn.
  • Hoa cái: Lá noãn 1 (hiếm khi 2). Nhị lép (staminodes) ít, dẹt. Bầu nhụy mỗi ô 1 noãn; noãn đảo (anatropous), hình trứng ngắn, cuống noãn rất ngắn, đính trên noãn tòa gốc không rõ ràng ở giữa ô (hơi lệch), lỗ noãn hướng xuống gốc. Vòi nhụy dày, ngắn; đầu nhụy lớn, dạng đĩa hoặc phễu, lõm xuống.
• Hạt: Hạt hình trứng-tròn, mọc thẳng đứng. Vỏ hạt mỏng, gần như nhẵn, vỏ trong không rõ ràng. Phôi có cuống dài, không có nội nhũ.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Ngọc ngân thích môi trường bán râm, ấm áp, ẩm ướt và thông gió tốt. Nó không chịu lạnh tốt, không chịu được khô hạn và tránh tiếp xúc với ánh sáng mặt trời quá gắt. Nó có thể sinh trưởng ~14 ngày trong bóng tối, nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 18 – 25°C, nếu thấp hơn 10°C thì lá sẽ chuyển sang màu vàng và rụng.

II. Tác dụng và ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

Ngọc Ngân là cây cảnh nội thất phổ biến với lá màu xanh vàng xen kẽ đốm trắng/vàng bạc đẹp mắt, thích hợp trang trí nhà cửa, văn phòng. Cây giúp thanh lọc không khí (nhờ phytoncides) và làm ẩm không khí tự nhiên.

Theo kinh nghiệm dân gian, cây được dùng làm thuốc chữa một số bệnh như bầm tím, bong gân (dùng lá/rễ), hoặc tiêu mủ, giảm sưng (dùng lá nướng/nước ép bôi ngoài). Tuy nhiên, việc sử dụng cần hết sức cẩn trọng.

Cảnh báo độc tính nghiêm trọng: Tất cả các bộ phận của cây Ngọc Ngân đều chứa độc tố Calcium Oxalate.

• Ăn phải: Có thể gây sưng, đau rát dữ dội ở miệng, họng, thực quản, làm tổn thương dây thanh âm, phù nề môi lưỡi, khó nuốt, khó thở, thậm chí nguy hiểm tính mạng. Triệu chứng có thể kéo dài nhiều ngày.
• Tiếp xúc: Nhựa cây gây ngứa, loang lổ da; dính vào da đầu có thể gây rụng tóc; dính vào mắt có thể gây mù tạm thời.

Do đó, cần tuyệt đối không ăn và phải để cây xa tầm tay trẻ em và thú nuôi.

2. Ý nghĩa

Ở Malaysia và Ấn Độ – quê hương của cây Ráy – loài cây này được coi là hoa của sự may mắn. Niềm tin này xuất phát từ câu chuyện: Một người đàn ông có cây Ráy mọc trong vườn. Một ngày nọ, người đàn ông nhìn thấy những giọt sương trên lá cây được xếp thành hình các con số, và ông đã mua một vé số với dãy số đó. Chiếc vé trúng thưởng và câu chuyện về cây Ráy mang lại may mắn đã lan rộng khắp thế giới, họ tin rằng ai trồng cây thì nó sẽ mang lại may mắn, thu hút sự thịnh vượng cho chủ nhân.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng cây

Đất trồng cây nên là hỗn hợp đất tơi xốp, thoát nước tốt, giàu chất hữu cơ. Thành phần tốt nhất bao gồm mùn lá, cát thô, than bùn và một phần đất vườn. Có thể áp dụng công thức đơn giản sau: than bùn, đá trân châu, đất vườn ủ phân theo tỷ lệ 5:2:3. Nếu trồng trong chậu thì sử dụng chậu có đường kính từ 15 – 20 cm, sau 1 – 2 năm thì ở gốc sẽ có nhiều mầm hơn, lúc này có thể nhân giống hoặc thay chậu và tốt nhất là nên phân chia cây con để chúng phát triển trong từng chậu riêng lẻ.

• Cây ưa ẩm, không chịu được khô hạn, trong thời kỳ sinh trưởng cần tưới nước đầy đủ, phun nước xung quanh lá để tạo ẩm cho không khí. Nếu lâu ngày không phun nước, độ ẩm không khí thấp thì lá sẽ xù xì và mất đi độ bóng. Tưới nước khi bề mặt đất bắt đầu khô, tránh làm úng nước vì rễ sẽ dễ bị thối, lá sẽ chuyển sang màu vàng. Giữ độ ẩm không khí ở mức 60 – 70% vào mùa hè và khoảng 40% vào mùa đông.
• Nên trồng ở nơi có bóng râm, cây không chịu được nắng, trồng dưới ánh nắng gắt có thể khiến mép và đầu lá dễ bị cháy sém, thậm chí cây không phát triển.
• Nhiệt độ phát triển tốt nhất của cây là 25 – 30°C. Nếu nhiệt độ thấp dưới 10°C thì lá có thể bị héo, mềm nhũn.
• Cứ 10 ngày bón phân và tưới nước 1 lần trong giai đoạn cây sinh trưởng, mùa thu có thể bón phân lân và kali 2 lần. Bón phân đạm định kỳ 1 – 2 tháng / lần từ mùa xuân đến mùa thu để tạo màu sắc tươi tắn và độ bóng cho lá. Nếu nhiệt độ dưới 15°C thì ngừng bón phân.

2. Kiểm soát sâu bệnh

• Đốm lá chủ yếu trên lá khi thời tiết ẩm ướt. Bạn có thể phun hỗn hợp Bordeaux 0,5% – 1% hoặc 50% carbendazim tỷ lệ 1:800 lần nước mỗi tuần 1 lần liên tiếp trong 3 – 4 tuần.
• Bệnh thối rễ và thân thì phun chlorothalonil 75% 1:800 lần, định kỳ 7 – 10 ngày một lần, liên tiếp 3 đến 4 lần.
• Botrytis: Ở giai đoạn đầu bệnh có thể phun 36% thiophanate methyl tỷ lệ 1:500 hoặc 600 lần nước, 65% thiophanate methyl tỷ lệ 1:1000 – 1200 lần nước, 50% thiophanate 1:900 lần nước. Mỗi tuần một lần và liên tục 3 – 4 lần, phun luân phiên để tránh hiện tượng kháng thuốc.
• Rệp gây hại thì phun dung dịch dimethoat 40% pha loãng tỷ lệ 1:800 – 1.000 lần.
• Côn trùng cánh vảy thì phun thuốc fenitrothion 50% tỷ lệ 1:800 lần nước hoặc 40% methamidophos 1:500 + pyrethrin 1:2000, phun 7 ngày/ lần, liên tiếp 3 ~ 4 lần.

IV. Phương pháp nhân giống

Chủ yếu nhân giống bằng phương pháp chia bụi, chỉ cần lấy cây mẹ ra khỏi chậu sau đó nhẹ nhàng tách các cây con mọc ra từ gốc thân và đem trồng riêng.

Bạn cũng có thể nhân giống bằng cách giâm cành. Đất giâm nên là hỗn hợp cát, đá vermiculite ẩm và đợi 25 – 30 ngày ở nơi có nhiệt độ khoảng 25°C, cành giâm có thể ra rễ. Bạn cắt cành ngọn dài 8-10 cm, phơi ráo trong 24 giờ, sau đó giâm xuống 4-6 cm.