Cây ngân hậu: Đặc điểm, tác dụng, trồng & chăm sóc

Ngân hậu hay cây “Nữ hoàng bạc” là một giống cây thuộc loài Aglaonema commutatum, có tên khoa học là Aglaonema commutatum ‘Silver Queen’, có nguồn gốc từ các khu rừng mưa nhiệt đới ở Singapore và Philippines, cũng như các đảo Borneo và Penang với đặc trưng là hoa văn màu xám bạc trên bề mặt phiến lá. Kích thước lá lớn, dài 25 – 30 cm trên một cuống dài 20 cm, đây là một loài kiểng lá được trồng trong nhà rất phổ biến.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Ngân hậu là cây thân thảo thường xanh, sống lâu năm, mọc thành bụi dày đặc, cao khoảng 30 – 60 cm. Cây có thân rễ mập mạp nằm ngang dưới đất và rễ thịt phát triển. Thân cây trên mặt đất thường ngắn, mọc thẳng, không phân nhánh, màu xanh lục, có các đốt và vết sẹo lá rõ ràng.

• Lá đơn, mọc cách nhưng do thân ngắn nên thường xếp dày đặc ở gốc. Cuống lá dài, màu xanh lục (một số giống có thể có vân xám xanh trên cuống). Phiến lá hình elip dài khoảng 25 – 30 cm, rộng 6 – 7 cm. Đầu lá nhọn, gốc lá tù, mép lá nguyên. Lá chất da, khá dày. Mặt trên có nền màu trắng bạc hoặc xanh lục rất nhạt, loang lổ với các đốm hoặc mảng màu xanh lục đậm không đều. Mặt dưới lá thường có màu xám xanh hoặc xanh nhạt hơn. Cả hai mặt lá nhẵn bóng, không lông. Gân lá dạng lông chim với khoảng 5 cặp gân bên chính.
• Hoa: Cụm hoa dạng bông mo (spadix) có mo hoa (spathe) bao bọc, điển hình của họ Ráy. Mo hoa màu xanh nhạt, trắng xanh hoặc vàng xanh, đầu nhọn dài, sẽ rụng đi khi quả hình thành. Bông mo ngắn hơn mo hoa, hoa cái ở phần dưới và hoa đực ở phần trên. Hoa thật rất nhỏ, không có bao hoa (cánh/đài), màu trắng hoặc trắng kem. Hoa thường nở vào mùa hè.
• Quả mọng, hình elip, khi chín có màu cam, vàng cam hoặc đỏ cam. Mỗi quả thường chứa 1 hạt.

2. Đặc điểm sinh trưởng

có đặc điểm sinh trưởng ưa môi trường ấm áp, ẩm ướt và bóng râm hoặc bán râm. Cây chịu bóng râm rất tốt, thích hợp với điều kiện ánh sáng yếu trong nhà hoặc nơi thông gió kém, nhưng sợ ánh nắng trực tiếp gay gắt (gây cháy lá). Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp nhất là trong khoảng 20-27°C. Cây không chịu được lạnh (nhiệt độ nên duy trì trên 12-15°C, dưới 5°C cây có thể bị hại nặng) và cũng không chịu được khô hạn kéo dài. Cây ưa môi trường có nhiệt độ ổn định. Ngoài ra, cây cũng nhạy cảm với điều kiện đất hoặc nước có độ kiềm cao (dễ bị vàng lá do thiếu sắt).

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

1. Dược liệu

Theo sách “Lĩnh Nam thái dược lục” của Trung Quốc, toàn cây có thể dùng làm thuốc. Ví dụ, lấy lá hầm cùng thịt được cho là có thể trị chứng ho ra máu, táo bón do nhiệt ở đại trường, sa trực tràng ở trẻ nhỏ…

Tuy nhiên, cây có độc tính ở nhựa, gây bỏng rát mạnh (tương đương ớt cay) và tác dụng kéo dài. Vì vậy, cần hết sức đề phòng trẻ nhỏ bẻ gãy và ăn nhầm. (Việc sử dụng làm thuốc cũng cần có sự chỉ định của thầy thuốc có chuyên môn, không tự ý sử dụng).

2. Giá trị cảnh quan

Ngân hậu được ưa chuộng vì dáng cây gọn gàng, thẳng đứng, phiến lá dày rộng và đặc biệt là hoa văn lá màu trắng bạc trên nền xanh lục, tạo nên vẻ đẹp sang trọng với ánh kim loại đặc biệt. Dùng cây để điểm xuyết cho phòng khách, phòng đọc sách, phòng ngủ sẽ mang lại cảm giác tĩnh lặng, an nhàn.

1.3. Lọc không khí

Nó có thể hấp thụ hiệu quả formaldehyde và nicotine trong không khí, đồng thời chuyển hóa một phần các chất độc hại đã hấp thụ. Do đó, cây rất thích hợp đặt trong phòng mới trang trí xong, mới mua đồ nội thất. Nếu trong nhà có người hút thuốc, cũng có thể đặt một chậu cây để giúp giảm thiểu tác hại của khói thuốc thụ động.

2. Ý nghĩa

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng & chăm sóc

Cây cần đất giàu mùn, tơi xốp, thoát nước tốt và hơi chua (pH 5.5 – 6.5). Gợi ý đất trồng là hỗn hợp của đất mùn lá, cát, than củi, than bùn theo tỷ lệ 1:6:2:1 hoặc hỗn hợp mùn lá, than bùn và cát  theo tỷ lệ 2:1:1, thêm một lượng nhỏ than củi mịn vào.

Bạn có thể trồng thủy canh ngân hậu. Chọn cây khỏe mạnh, lấy cây ra khỏi chậu và rửa sạch hoàn toàn bộ rễ khỏi đất cũ một cách nhẹ nhàng. Có thể cắt tỉa bớt rễ già hoặc bị hư hỏng nếu cần. Dùng bình thủy tinh hoặc nhựa sạch, không đục. Cho nước sạch (tốt nhất là nước mưa, nước lọc hoặc nước máy đã để lắng vài ngày) vào bình sao cho mực nước chỉ ngập phần rễ, tuyệt đối không ngập phần gốc thân của cây. Dùng sỏi nhẹ, đá cuội hoặc các loại giá đỡ chuyên dụng để giữ cho gốc cây đứng vững.

• Đặt bình cây ở nơi có ánh sáng gián tiếp sáng sủa, nhiệt độ phòng ấm áp và ổn định.
• Thay nước thường xuyên (ít nhất 1 lần/tuần) để đảm bảo nước sạch, tránh vi khuẩn, nấm mốc phát triển gây thối rễ và cung cấp đủ oxy cho rễ.
• Bổ sung dinh dưỡng dung dịch thủy canh chuyên dụng pha loãng.

Tát nhiên nếu trồng đất sẽ dễ kiểm soát hơn và giúp cây phát triển bộ rễ mạnh mẽ, bền vững hơn về lâu dài.

• Giữ đất ẩm đều nhưng không sũng nước trong mùa sinh trưởng. Tưới khi lớp đất mặt bắt đầu se khô. Giảm tưới vào mùa lạnh. Nên dùng nước sạch ở nhiệt độ phòng (nước máy nên để lắng). Phun sương thường xuyên rất tốt cho cây.
• Bón phân lỏng cân đối pha loãng định kỳ khoảng 2 – 4 tuần/lần trong mùa sinh trưởng (thường là xuân đến thu). Ngừng bón vào mùa đông. Có thể bổ sung sắt (FeSO4) nếu lá vàng do pH đất cao.
• Thay chậu 1 – 2 năm/lần vào mùa xuân hè khi rễ đã ăn kín bầu. Chỉ cần cắt bỏ lá già, vàng úa ở gốc để cây thông thoáng, sạch sẽ.

Cây tương đối khỏe mạnh. Chủ yếu cần phòng ngừa rệp sáp/vảy, nhện đỏ (nếu không khí khô) và các bệnh thối rễ/gốc, đốm lá thường xảy ra do chăm sóc sai cách (tưới quá nhiều, thiếu thoáng khí). Cần kiểm tra thường xuyên, cải thiện điều kiện chăm sóc và xử lý sớm bằng biện pháp an toàn hoặc thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng khi cần thiết.

2. Các vấn đề thường gặp

• Phiến lá quăn lại và đầu lá chuyển dần sang màu nâu có thể do độ ẩm không khí thấp, nhiệt độ giảm đột ngột hoặc côn trùng gây hại.
• Đốm trắng vàng xuất hiện trên lá là do bị cháy nắng.
• Cây phát triển chậm, lá chuyển sang màu nâu có thể do tưới bằng nước lạnh hoặc nước cứng (chứa canxi). Chỉ nên tưới nước cho cây bằng nước đã lắng sau 24 giờ hoặc để làm mềm nước thì đổ 0.2 gam axit oxalic vào 1 chậu rồi để lắng trong 24 giờ, cũng có thể làm mềm nước bằng axit xitric.

IV. Phương pháp nhân giống

1. Phân chia

Đây là phương pháp nhân giống chủ yếu. Thời điểm tốt nhất là vào mùa ấm (nhiệt độ >20°C), thường kết hợp khi thay chậu. Cẩn thận lấy cây mẹ ra khỏi chậu, rũ bớt đất cũ, dùng tay hoặc dao sạch chia tách bụi rễ thành các khóm nhỏ hơn, đảm bảo mỗi khóm có ít nhất 2 – 3 thân/chồi và đủ rễ. Trồng các khóm mới vào chậu riêng với giá thể thoát nước tốt, tưới ẩm và đặt nơi bóng râm sáng, ẩm mát trong khoảng 1-2 tuần đầu cho cây ổn định.

2. Giâm cành

Cũng có thể thực hiện vào mùa ấm. Cắt các đoạn thân hoặc ngọn khỏe mạnh dài khoảng 10 – 15 cm. Loại bỏ bớt lá ở phần gốc, có thể nhúng phần gốc vào dung dịch kích thích ra rễ. Giâm cành vào giá thể ẩm, tơi xốp, thoát nước tốt (như cát pha than bùn hoặc Akadama…). Giữ ẩm liên tục (có thể che phủ nilon) và duy trì nhiệt độ ấm áp (20 – 25°C), đặt nơi bóng râm sáng. Cành thường ra rễ sau khoảng 1 tháng.

3. Gieo hạt

Ít phổ biến hơn vì cây lai tạo từ hạt có thể không giống hệt cây mẹ và thời gian chờ đợi lâu hơn. Nếu có hạt tươi (từ quả chín màu đỏ cam), nên gieo ngay vì hạt có thể mất sức nảy mầm. Gieo vào giá thể ẩm, tơi xốp ở nhiệt độ ấm (22 – 25°C). Hạt có thể nảy mầm sau vài tuần đến 1 – 2 tháng.