Cây hoàng nam: Đặc điểm, tác dụng, cách trồng & chăm sóc

Hoàng nam có tên khoa học là Monoon longifolium (tên cũ là Polyalthia longifolia). Cách đây vài chục năm, gỗ hoàng nam từng được cho là loài cây tượng trưng cho nỗi buồn bởi vì từ dáng cây lẫn tên của cây (asoka) ở nhiều nước có ý nghĩa đau buồn, do đó người ta ít khi trồng nó trong sân vườn nhà, tuy nhiên quan điểm này ngày nay đã khác và hoàng nam dần trở thành cây hàng rào sân vườn ngày càng phổ biến

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Hoàng nam là loài cây gỗ lớn, thường xanh, có thể phát triển rất cao, đạt tới 15 – 25 mét. Đặc điểm rất dễ nhận biết là tán cây rất hẹp, có hình dáng giống như hình tháp hoặc hình trụ nhọn đầu, tán lá dày đặc. Các cành nhánh thường mềm mại, mọc rủ xuống dọc theo thân cây từ trên xuống dưới, tạo nên một dáng vẻ thanh thoát, cao vút đặc trưng. Vỏ thân cây nhẵn, có màu xám đậm hoặc nâu xám. Cành non có thể có phủ lông mịn.

• Lá đơn, mọc cách trên cành. Cuống lá ngắn (dài 5 – 10 mm). Phiến lá có hình mác hẹp, dài, chiều dài lá từ 15 đến 30 cm chiều rộng từ 2.5 đến 5 cm. Đầu lá nhọn dài, gốc lá hình nêm hoặc tròn. Mép lá có dạng gợn sóng rất đặc trưng và dễ nhận thấy. Chất lá hơi dai như da mỏng, bề mặt xanh lục đậm, bóng loáng.
• Cụm hoa thường mọc thành cụm dày đặc ở nách lá hoặc dọc theo các cành nhánh. Hoa có kích thước nhỏ, đường kính mỗi bông khoảng 1.5 – 2 cm. Hoa có hình ngôi sao 6 cánh rõ rệt. Màu sắc hoa thường là xanh lục nhạt hoặc vàng xanh. Hoa có mùi thơm nhẹ và thường nở bền trong khoảng 3 tuần.
  • Bao hoa (Cánh hoa & Lá đài): Gồm 6 phiến bao hoa (thường là 3 lá đài và 3 cánh hoa có hình dáng và màu sắc tương tự nhau, hoặc 6 cánh hoa xếp thành 2 vòng). Các phiến này hình mác, trải rộng ra, mép hơi lượn sóng hoặc xoăn nhẹ. Có thể có lông mịn.
  • Nhị & Nhụy: Bên trong hoa có nhiều nhị ngắn, xếp dày đặc trên đế hoa. Bầu nhụy gồm nhiều lá noãn rời nhau.
• Quả: Quả thuộc dạng quả mọng đơn hoặc một cụm quả mọng (nếu nhiều lá noãn trong một hoa cùng phát triển thành quả). Mỗi quả riêng lẻ có hình trứng, dài khoảng 2 – 2.5 cm, rộng khoảng 1.5cm. Khi còn non quả màu xanh, khi chín sẽ chuyển sang màu đen hoặc tím đen. Quả có thịt. Mỗi quả thường chứa 1 (đôi khi 2) hạt.

Cây thường ra hoa vào mùa xuân (thường là tháng 3 đến tháng 5). Quả hình thành và chín sau đó vài tháng (thường vào mùa hè hoặc mùa thu). Cây có thể mất nhiều năm mới bắt đầu ra hoa kết quả.

 

2. Đặc điểm sinh trưởng

Cây có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới như Ấn Độ, Bangladesh, Sri Lanka, Nam Á và Đông Nam Á.

Cây ưa khí hậu nóng, ẩm, nhiều ánh sáng, không chịu được bóng râm. Trong điều kiện bóng râm, cây sinh trưởng chậm, sẽ xảy ra hiện tượng rụng lá và cành phía dưới bị khô héo; không chịu được sương giá, nhiệt độ thấp. Cành non sẽ chết khô khi nhiệt độ xuống -1.7°C, lá sẽ bị tổn thương khi nhiệt độ xuống 2°C, nhiệt độ tối thiểu nên >5°C.

Cây ưa đất cát và đất đỏ vàng thoát nước tốt, sinh trưởng nhanh ở những nơi đất đai màu mỡ, ẩm ướt. Cây có khả năng chịu mặn kiềm nhất định, nhưng không chịu được ngập úng. Dáng cây hình tháp nhọn, cành bên rủ xuống, có độ dẻo dai, có khả năng chống chịu gió nhất định, ít khi xảy ra hiện tượng đổ ngã và gãy cành sau gió lớn. Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp khoảng 22 – 32°C, nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm là 25 – 30°C, hạt nảy mầm chậm khi nhiệt độ thấp hơn phạm vi thích hợp.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

1.1. Trang trí

Cây có lá dài, duyên dáng với tán cây hình chóp, được trồng nhiều làm cây cảnh sân vườn ở vùng nhiệt đới và Đông Nam Á. Nó còn có tác dụng giảm ô nhiễm tiếng ồn. Trước đây, những khúc gỗ thẳng, nhẹ và dẻo của cây dùng để sản xuất cột buồm cho thuyền buồm còn ngày nay thì chủ yếu được sử dụng để làm những vật dụng nhỏ như hộp bút, hộp quà…

Ngoài ra theo y học Ayurverdic, hoa còn được sử dụng làm dược liệu giúp giảm ho, tiêu đờm, bổ máu còn vỏ cây được sử dụng để điều trị sốt, tiểu đường, cao huyết áp và giun đường ruột.

1.2. Kinh tế

• Vỏ cây giàu chất xơ. Sợi của nó tốt, có thể được sử dụng làm thảm, dây thừng, vải, thậm chí cả vật liệu may quần áo.
• Gỗ có kết cấu nhẹ, độ dẻo dai tốt, thường được sử dụng để làm trống, bút chì và hộp.
• Dịch chiết methanol có 20 loại, có thể được sử dụng làm nhiên liệu sinh học. Ngoài ra còn có hai hợp chất hữu cơ, một số có độc tính tế bào.

2. Ý nghĩa

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Nên chọn nơi trồng có tầng đất sâu, đất màu mỡ, không bị úng nước, tơi xốp, có ánh nắng. Kích thước hố trồng là 50 cm x 50 cm x 50 cm. Mỗi hố bón 2 – 3 kg phân chuồng đã ủ hoai mục, trộn đều với lớp đất mặt, sau đó lấp đất lại vào hố. Khoảng cách trồng là 2 m x 2 m, hoặc 1.5 m x 2 m. Chọn thời điểm trồng là vào mùa mưa. Ngoài ra bạn cần chú ý thêm:

• Trồng ở nơi có ánh sáng tự nhiên cả ngày.
• Tưới nước cách ngày.
• Bón phân 2 – 3 lần/ năm theo khuyến nghị ghi trên bao bì. Trồng vườn gần như không cần bón nhiều phân.

Cây con thường bị mọt gây hại ở phần gốc thân, khiến cho phần trên của cây con bị khô héo, thậm chí chết. Đối với sâu đục thân, có thể dùng trichlorfon 90% dạng tinh thể hoặc dimethoate 40% EC pha loãng 800 – 1000 lần nước để phun diệt.

IV. Phương pháp nhân giống

Hoàng nam được nhân giống chủ yếu bằng cách gieo hạt.

Khi quả chín sẽ chuyển từ màu xanh sang đen và tím, đây là thời điểm có thể thu hoạch. Sau khi hái quả thì bỏ vỏ, làm sạch hạt và phơi khô trong bóng râm trước khi gieo, nếu cần bảo quản thì bảo quản trong cát ẩm hoặc xơ dừa hoặc cho vào tủ lạnh nhưng tốt nhất vẫn nên gieo ngay. Đất gieo hạt là đất thịt pha cát 30%, gieo rải rác và phủ đất sao cho không nhìn thấy hạt sau đó phủ màng nilon để giữ ẩm cho đất, khoảng 10 ngày hạt có thể nảy mầm. Khi cây cao 4 – 5 cm thì chuyển vào bầu ươm rồi che nắng tiếp khoảng 15 ngày. Tăng cường tưới nước và phân bón lỏng nhiều lần, khi cây con cao 40 – 50 cm có thể đem ra khỏi vườn ươm và trồng vào vườn.