Cây đuôi công: Đặc điểm, ý nghĩa, trồng & chăm sóc, nhân giống

Cây đuôi công là một loài thực vật có nguồn gốc từ Brazil, lá có màu xanh ngọc lục bảo có sọc, dáng cây nhỏ thích hợp trồng trong chậu làm kiểng lá. Tên khoa học của nó là Goeppertia makoyana (tên cũ là Calathea makoyana), là một loại cây lâu năm thường xanh thuộc chi Goeppertia, họ Marantaceae, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ Latinh.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Đuôi công là cây thân thảo sống lâu năm, thường xanh, mọc thành bụi dày đặc, thẳng đứng, cao trung bình 20 – 60 cm. Cây phát triển từ thân rễ (rhizome) nằm dưới mặt đất.

• Lá mọc từ gốc, có cuống dài, thường có màu đỏ tía. Phiến lá hình trứng hoặc elip thuôn dài, dài 10 – 20 cm, rộng 5 – 10 cm, chất lá mỏng như da, mép hơi gợn sóng.
  • Mặt trên lá màu xanh lục nhạt hoặc xanh vàng nhạt, bóng mượt (có thể có ánh kim loại nhẹ). Dọc theo gân chính và các gân bên là những đường kẻ mảnh và các đốm/vệt hình elip hoặc thuôn dài màu xanh lục đậm, tạo thành hoa văn tinh xảo giống như họa tiết trên đuôi chim công.
  • Mặt dưới thường có màu đỏ tía hoặc nâu tía đặc trưng, hoa văn phản chiếu tương tự mặt trên.
  • Lá có khả năng “ngủ” vào ban đêm (các phiến lá sẽ gấp lên dọc theo gân giữa) và “thức dậy” mở ra vào ban ngày. Khi lá non mới mọc ra, chúng thường cuộn tròn lại và để lộ mặt dưới màu đỏ hồng rất đẹp mắt khi bung ra.
• Cụm hoa dạng bông (spike) mọc từ gốc, có lá bắc màu xanh lục bao bọc. Hoa thật bên trong nhỏ, màu trắng, không nổi bật và hiếm khi xuất hiện khi trồng trong điều kiện nhà ở thông thường. Giá trị làm cảnh chính của cây nằm ở bộ lá.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Đuôi công ưa bóng râm hoặc môi trường bán râm, không chịu được ánh nắng trực tiếp gay gắt, nhiệt độ sinh trưởng lý tưởng nằm trong khoảng 18 – 29°C. Cây sẽ ngừng phát triển, lá có thể vàng hoặc xoăn lại nếu nhiệt độ quá cao (> 35°C) hoặc quá thấp (dưới 10 – 15°C), và dễ bị tổn thương do lạnh khi nhiệt độ < 5°C.

Cây nhạy cảm với không khí khô (dễ bị khô/cháy mép lá). Về đất trồng, cây không quá kén chọn nhưng phát triển tốt nhất trong đất giàu mùn, thoát nước tốt và hơi chua.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

Đuôi công công là một trong những cây cảnh lá nội thất nổi tiếng nhất thế giới nhờ vẻ đẹp độc đáo của lá (với hoa văn như đuôi công và khả năng “ngủ” vào ban đêm). Cây có khả năng chịu bóng tốt, thích hợp trồng chậu trang trí trong nhà, văn phòng, sảnh lớn hoặc trồng cảnh quan ở những vị trí râm mát ngoài vườn (dưới tán cây, ven lối đi…). Lá cây cũng được dùng làm lá cắm phụ trong nghệ thuật cắm hoa.

2. Ý nghĩa

Cây được cho là giúp tăng cường “Vận may sức khỏe” (nếu đặt ở bếp, nhà vệ sinh) và “Vận may công việc/Sự nghiệp” (nếu đặt ở phòng làm việc, phòng học). Hình dáng lá tròn cũng được tin là mang lại cảm giác thư giãn, giúp cân bằng năng lượng trong nhà, xua đuổi tà khí và thu hút vượng khí.

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng & chăm sóc

Đất trồng cần đất tơi xốp, thoáng khí, thoát nước tốt, giàu mùn, hơi chua, độ pH từ 6 – 7.5. Bạn có thể trộn hỗn hợp đất gồm đất mùn lá, than bùn, đá trân châu theo tỷ lệ 3:1:1.

• Cây ưa ánh sáng gián tiếp sáng sủa hoặc bóng râm, tuyệt đối tránh nắng trực tiếp làm cháy lá. Nhiệt độ lý tưởng là 18 – 29°C, cần giữ ấm, tránh nhiệt độ dưới 13 -15°C (cây ngừng phát triển). Cũng tránh nơi quá nóng trên 35°C.
• Yêu cầu độ ẩm không khí rất cao. Nên phun sương thường xuyên hoặc dùng các biện pháp tăng ẩm khác để tránh khô cháy mép lá. Tưới nước khi lớp đất mặt bắt đầu se khô, giữ ẩm đều nhưng không để sũng nước, đảm bảo chậu thoát nước tốt. Cây sẽ hơi rũ lá xuống khi thiếu nước. Giảm tưới vào mùa lạnh.
• Bón phân lỏng cân đối pha loãng khoảng 2 – 4 tuần/lần trong mùa sinh trưởng (xuân đến thu/mùa mưa). Ngừng bón vào mùa lạnh.
• Chỉ cần cắt bỏ lá vàng, khô hoặc bị hư hại sát gốc để cây thông thoáng.
• Thay chậu định kỳ 1 – 2 năm/lần vào mùa ấm khi cây bị bó rễ.

Việc những chiếc lá già gần gốc cây bị phai màu hoặc chuyển sang màu nâu là điều hoàn toàn bình thường. Bạn chỉ cần cắt bỏ những lá héo, lá chết để cây dồn dinh dưỡng vào chồi mới khỏe mạnh. Tuy nhiên cần chú ý:

• Mép lá có màu nâu thường là do độ ẩm thấp hoặc nước máy chứa clo. Nếu tưới bằng nước máy thì nên để lắng 2 – 3 ngày mới tưới để clo bay hơi hết.
• Lá quăn có thể do tưới nước quá ít hoặc độ ẩm quá thấp.
• Màu lá nhạt dần có thể do ánh sáng không đủ.

2. Phòng trừ sâu bệnh

Cây ít sâu bệnh nhưng nếu đặt ở nơi lưu thông không khí kém sẽ dễ bị côn trùng cánh vảy và bọ phấn. Nếu xuất hiện loài gây hại thì có thể xử lý bằng thuốc trừ sâu dimethoate.

• Có thể được xác định có nhện gây hại hay không bằng các mạng nhện nhỏ mà chúng dệt trên cây. Loài này khiến lá bị vàng hoặc lốm đốm.
• Rệp, rệp sáp màu trắng tụ tập ở nách lá và mặt dưới lá, hút nhựa cây khiến cây yếu đi.
• Côn trùng cánh vảy bám vào thân hoặc lá, gây ra hiện tượng vàng lá và thân còi cọc.

Để diệt trừ các loài gây hại ở trên thì bạn hãy sử dụng xà phòng hoặc dầu neem phun vào chỗ bị gây hại.

IV. Phương pháp nhân giống

Phân chia là phương pháp nhân giống phổ biến nhất. Thời điểm tốt nhất là vào mùa ấm (nhiệt độ >20°C, thường là mùa xuân hoặc đầu mùa mưa), có thể kết hợp khi thay chậu. Chọn cây mẹ khỏe mạnh, có bụi mọc dày. Đào cả cây lên, cẩn thận chia tách phần thân rễ thành các khóm nhỏ hơn, đảm bảo mỗi khóm có ít nhất 2 – 3 chồi/mầm và đủ rễ. Trồng các khóm mới vào chậu riêng ngay lập tức, tưới ẩm. Đặt nơi râm mát, thoáng gió khoảng 1 tuần, giữ ẩm vừa phải cho đất, sau đó mới chuyển dần ra nơi có ánh sáng gián tiếp và chăm sóc bình thường.

Phương pháp giâm cành cũng có thể thực hiện vào mùa hè (mùa mưa). Chọn cành non khỏe mạnh có 2 – 3 lá ở gốc. Cắm vào giá thể ẩm, thoát nước tốt (ví dụ: hỗn hợp than bùn và cát 1:1). Giữ ẩm liên tục (có thể phủ nilon để tăng độ ẩm). Cành sẽ ra rễ sau khoảng 5 tuần, sau đó có thể trồng vào chậu riêng.