Đuôi chồn (trúc thiên môn): Đặc điểm, cách trồng & chăm sóc

Đuôi chồn là thành viên của họ Măng tây, tên khoa học của nó là Asparagus densiflorus, trông thì giống như một loại dương xỉ nhưng không phải, một điểm khác biệt của nó với các loài dương xỉ là cây sử dụng hạt chứ không phải bào tử để sinh sản. Nó nở ra những bông hoa nhỏ màu trắng cùng những quả mọng màu đỏ trông khá hấp dẫn. Loài này có thể trồng ngoài vườn, trồng trong nhà, thậm chí sử dụng trong cắm hoa cắt cành vì nó tươi lâu tới 2 – 3 tuần.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Đây là cây thân thảo hoặc bán bụi sống lâu năm, thường xanh, có nguồn gốc từ Nam Phi. Cây có thể hơi leo hoặc rủ, cao tới 1 mét (đôi khi tán lá xòe rộng tới 2 mét). Thân hình trụ, có gân dọc, phân nhánh ở phần trên.

• Lá thật của cây tiêu biến thành các vảy rất nhỏ (~1mm). Đặc biệt, các vảy lá ở gốc thân chính thường có gai cứng, nhọn dài 3 – 5mm ở gốc; các vảy lá trên cành nhánh thì thường không có gai. Cành dạng lá (Cladodes): Phần trông giống như lá kim mềm mại thực chất là các cành nhỏ biến đổi thành dạng dẹt để quang hợp. Chúng mọc thành cụm 1 – 5 chiếc tại mỗi đốt, dạng dải thẳng, dẹt, dài 1 – 3 cm, rộng 1.5 – 2.5 mm, đầu nhọn sắc.
• Hoa: Cụm hoa dạng chùm (raceme), mọc đơn độc hoặc thành cặp ở nách lá, thường mang khoảng hơn chục bông hoa nhỏ. Lá bắc nhỏ  2 – 5mm. Cuống hoa ngắn 1 – 2mm. Hoa nhỏ, đường kính khoảng 3 – 4 mm, hình chuông rộng, màu trắng hoặc phớt hồng. Bao hoa gồm 6 phiến hình trứng thuôn dài 2 – 3mm. Nhị có bao phấn rất ngắn.
• Quả mọng, hình cầu, đường kính 8 – 10 mm. Quả non màu xanh, khi chín chuyển sang màu đỏ tươi rất bắt mắt. Mỗi quả chứa 1 – 2 hạt.

Cây thường ra hoa vào mùa hè (khoảng tháng 6 – 8), quả chín vào mùa thu đông (khoảng tháng 10 – 12).

2. Đặc điểm sinh trưởng

Cây đuôi chồn có nguồn gốc từ Nam Phi và mọc ở nhiều trong tự nhiên ở những vùng có khí hậu ấm áp nên có thể chịu nhiệt cao, thích nơi sáng sủa nhưng không phải nắng gắt, không chịu được sương giá. Nhiệt độ tăng trưởng thích hợp là 15 – 25°C và không được thấp hơn 5°C. Cây chịu hạn tương đối, đất quá ẩm có thể khiến lá chuyển sang màu vàng. Đất trồng phải là đất hịt pha cát giàu mùn, thoáng khí. Độ ẩm không khí tương đối >80%, lượng mưa trung bình hàng năm 1000 – 1500mm.

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

Các nghiên cứu sơ bộ cho thấy chiết xuất từ cây (chứa polysaccharide) có tiềm năng chống oxy hóa và kháng khuẩn. Một số nghiên cứu khác đề cập đến tác dụng ức chế trên tế bào bạch cầu trong bệnh leukemia. (Việc sử dụng làm thuốc cần được nghiên cứu kỹ lưỡng và có chỉ định của chuyên gia y tế, tuyệt đối không tự ý dùng).

Quả mọng màu đỏ là có độc. Ăn phải có thể gây rối loạn tiêu hóa (tiêu chảy, nôn mửa, đau bụng). Nhựa cây cũng có thể gây viêm da ở người nhạy cảm. Cây được cho là độc đối với chó và mèo.

Vì dáng vẻ cây độc đáo, nó chủ yếu được trồng để trang trí nội ngoại thất.

2. Ý nghĩa

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Cây không quá kén đất miễn là thoát nước tốt. Hỗn hợp đất trồng tốt nên tơi xốp, giàu mùn (ví dụ: đất thịt nhẹ, mùn lá, cát hoặc đá perlite). Đất hơi chua nhẹ cũng phù hợp. Bạn có thể cân nhắc đất trồng hỗn hợp gồm đất mùn lá, đất than bùn và cát sông theo tỷ lệ 2:2:1.

• Cây ưa ánh sáng mạnh, khuếch tán hoặc có nắng trực tiếp vài giờ mỗi ngày (ví dụ nắng buổi sáng). Tuy nhiên, cần che bóng (khoảng 50%) hoặc đặt nơi tránh nắng gắt vào buổi trưa hè (khoảng 10h – 15h) để tránh cháy lá. Vào mùa đông, cây cần nhiều ánh sáng hơn.
• Nhiệt độ sinh trưởng tốt nhất là 20 – 30°C. Cây chịu nóng khá tốt nhưng sẽ chậm phát triển nếu nhiệt độ thường xuyên trên 35°C. Khả năng chịu lạnh tương đối, nhiệt độ mùa đông không nên xuống dưới 5 – 10°C kéo dài.
• Trong mùa sinh trưởng, tưới nước khi lớp đất mặt bắt đầu khô, giữ đất ẩm đều nhưng phải thoát nước cực tốt để tránh úng và thối rễ củ. Giảm tưới vào mùa đông, để đất khô hơn giữa các lần tưới.
• Chỉ bón trong mùa sinh trưởng (xuân hè/mùa mưa). Dùng phân bón lỏng cân đối (ưu tiên Đạm và Kali) pha loãng, bón khoảng 1 tháng/lần. Có thể bổ sung phân giàu Kali vào cuối mùa thu để tăng khả năng chịu lạnh. Ngừng bón phân hoàn toàn vào mùa đông.
• Thay chậu khi rễ đã ăn kín bầu (thường 1 – 2 năm/lần) vào mùa xuân. Rễ cây phát triển mạnh, có thể cắt tỉa bớt rễ già hoặc hư hỏng khi thay chậu. Chỉ cần cắt bỏ các cành lá già, khô héo hoặc mọc không đẹp.

IV. Phương pháp nhân giống

Phương pháp nhân giống cây đuôi chồn thông thường là gieo hạt và tách bụi.

1. Gieo hạt

Thu hoạch quả mọng đỏ khi gần rụng (thường vào cuối mùa khô/đầu đông), rửa sạch vỏ thịt để lấy hạt. Do hạt có vỏ cứng và sức nảy mầm giảm nhanh, nên gieo ngay sau khi thu hoạch là tốt nhất, hoặc cần xử lý trước khi gieo: ngâm hạt trong nước sạch 1 ngày, sau đó có thể ủ trong cát ẩm ở nhiệt độ mát (khoảng 10°C) cho đến khi hạt nứt vỏ. Gieo hạt phủ lớp đất dày khoảng 1 – 1.5cm, giữ ấm ở nhiệt độ 20 – 25°C và giữ ẩm liên tục, hạt sẽ nảy mầm khá nhanh. Che nắng khoảng 50% cho cây con, đặc biệt vào mùa hè. Cây con cao khoảng 5cm thì có thể cấy ra chậu riêng hoặc luống.

Đất gieo hạt tốt nhất là đất than bùn và cát theo tỷ lệ 1:1.

2. Chia bụi

Thực hiện tốt nhất vào tháng 3 – 4. Cẩn thận lấy cây mẹ ra khỏi chậu hoặc đào cả bụi lên, rũ bớt đất cũ. Dùng dao sắc đã khử trùng để chia tách các phần thân rễ ở những điểm nối yếu, cần đảm bảo mỗi phần tách ra có ít nhất 2 mầm ngủ và bộ rễ thịt khỏe mạnh tương ứng. Trồng các phần đã tách vào chậu hoặc vị trí mới ngay lập tức và tưới ẩm.