Bùm sụm bonsai: Đặc điểm, tác dụng, cách trồng & chăm sóc

Cây bùm sụm, hay cùm rụm lá nhỏ vừa là một loài thân gỗ nhỏ sống lâu năm được trồng làm bonsai, lại vừa là một phương thuốc quý trong y học cổ truyền nên rất được quan tâm và săn đón. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về loài thực vật này, cũng như tác dụng & cách chăm sóc cây đúng cách!

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Bùm sụm hay cùm rụm lá nhỏ, tên khoa học của nó là Ehretia microphylla (tên cũ là Carmona retusa), đây là một loại cây thân gỗ nhỏ thuộc họ Ehretiaceae. Cây cao trung bình 2 – 3 mét, có nhiều cành nhánh. Cành non hình trụ, có lông cứng ráp.

• Lá mọc thành cụm, hình trứng ngược hoặc elip dài, dài 2 – 2.5 cm, rộng 1 – 1.2 cm. Đầu lá tù, gốc lá hình nêm hoặc nhọn. Lá chất da, thô ráp. Mép lá nguyên hoặc có 2 – 5 răng cưa thô ở gần đầu lá. Mặt trên màu xanh lục bóng, mặt dưới màu xanh lục nhạt, hai mặt đều có lông cứng ráp. Gân giữa và gân bên mặt trên hơi lõm xuống, nổi rõ ở mặt dưới. Cuống lá ngắn hoặc không có, nếu có thì dài 0.1 – 0.2 cm.
• Hoa mọc đơn độc hoặc 2 – 3 chiếc thành cụm hoa xim ở nách lá. Cụm hoa (nếu có) dài 1.5 – 2.5 cm, có lông tơ.
  • Hoa màu trắng, khi nở đường kính 0.4 – 0.5 cm. Cuống hoa dài 0.2 – 1.2 cm, không lông. Đài hoa chia 5 thùy sâu, thùy hình dải, dài 0.4 – 0.6 cm, rộng khoảng 0.1 cm. Cánh hoa hình chuông, dài 0.6 – 0.7 cm.
  • Ống tràng dài 0.4 – 0.5 cm, nhẵn không lông. Đỉnh tràng chia 5 thùy hình trứng, xòe rộng.
  • Nhị 5, hơi thò ra ngoài tràng hoa. Chỉ nhị mảnh dài, dài 0.3 – 0.45 cm, nhẵn không lông. Bao phấn hình elip dài.
  • Bầu nhụy hình cầu, nhẵn không lông, đường kính 0.15-0.2 cm. Vòi nhụy ngắn, hình dải, nhẵn không lông. Đầu nhụy hình đầu.
• Quả là quả hạch, gần tròn, đường kính khoảng 0.4 – 0.5 cm, ban đầu màu vàng sau chuyển thành màu đỏ khi chín. Bên trong có 1 hạt, đường kính khoảng 0.2 – 0.25 cm, nhẵn.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Cây bùm sụm thích môi trường ấm áp, ẩm ướt và nhiều nắng. Nó không chịu được lạnh và cần nhiệt độ > 5°C để sống sót qua mùa đông, ở ngưỡng nhiệt độ 5 – 10°C thì chúng sẽ ở trạng thái ngủ đông (tức là không phát triển).

II. Tác dụng & ý nghĩa của cây

1. Tác dụng

1.1. Cây cảnh

Cây bùm sụm rất được ưa chuộng để làm cây cảnh bonsai nhờ phần gốc và thân cây có thể tạo dáng cổ thụ, kết hợp với cành nhánh dày đặc, lá nhỏ xanh bóng, hoa trắng li ti và quả đỏ mọng tạo nên vẻ ngoài độc đáo, thu hút. Cây có thời gian ra hoa và đậu quả kéo dài, thường hoa nở vào mùa xuân – hè và quả chín vào mùa hè – thu, tạo nên sự tương phản màu sắc sinh động giữa lá xanh, hoa trắng và quả đỏ.

1.2. Dược liệu

Ngoài giá trị làm cảnh, lá cây còn chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học đáng chú ý:

• Hoạt tính chống đột biến gen: Nghiên cứu đã phân lập được một hợp chất carotenoid đặc biệt (4-hydroxy-7,8,11,12,15,7′,8′,ll′,12′,15′-decahydro-β, ψ-carotene) từ lá cây. Thử nghiệm in vivo cho thấy hợp chất này làm giảm đáng kể (khoảng 68.4%) tổn thương di truyền (vi nhân trong hồng cầu) gây ra bởi tetracycline (một tác nhân gây đột biến), cho thấy tiềm năng bảo vệ tế bào khỏi các yếu tố gây hại.
• Hoạt tính giảm đau, chống viêm, kháng khuẩn và ngừa tiêu chảy: Thành phần chính khác trong lá là một hỗn hợp triterpene (gồm α-amyrin, β-amyrin và baurenol). Hỗn hợp này khi thử nghiệm trên động vật đã chứng tỏ có tác dụng giảm đau và chống viêm đáng kể (hoạt tính tương đương axit mefenamic). Ngoài ra, nó còn cho thấy hiệu quả ngừa tiêu chảy, kháng vi khuẩn Escherichia coli và hoạt động kháng nấm, kháng khuẩn ở mức độ vừa phải đối với Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng), Candida albicans (nấm Candida) và Trichophyton mentagrophytes (nấm gây bệnh ngoài da).

Lưu ý: Các thông tin về dược liệu dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học và cần được nghiên cứu sâu hơn trước khi ứng dụng rộng rãi trong y học.

2. Ý nghĩa

III. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

1. Trồng & chăm sóc

Đất trồng tốt nhất là hỗn hợp gồm 3 phần bùn ao, 2 phần đất mùn, 3 phần đất núi, 2 phần mùn lá, chú ý nên được thay đất và chậu cứ 2 năm một lần để duy trì độ phì nhiêu của đất.

1. Ánh sáng & nhiệt độ. Trong quá trình sinh trưởng thì cây phải được tiếp xúc với ánh sáng mặt trời tự nhiên với lượng vừa đủ ở nhiệt độ trong khoảng 23 – 32°C. Nếu cây không có đủ ánh nắng trực tiếp hoặc nhiệt độ quá thấp có thể gây ra các đốm đen trên thân cây.
2. Bất kể mùa nào, đất trồng phải luôn ẩm, tơi xốp nhưng không bị úng, mùa hè trời rất nóng nên buổi tối tưới nước thêm 1 lần. Cây trồng trong chậu nên bón đủ phân, có thể bón phân hữu cơ 20 ngày / lần hoặc bón phân tác dụng nhanh như kali dihydro photphat 30 ngày/ lần để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng sinh trưởng và ra hoa vào mùa xuân. Bạn cũng có thể bón thúc một lần vào đầu hè, giữa ngày hè nóng nực thì ngừng bón phân và tưới nước bùn. Ngừng bón phân vào cuối tháng 9 để tránh sự xuất hiện của các cành mới.
3. Sau khi thu hoạch quả vào mùa thu thì có thể cắt tỉa và tạo hình. Kiểm tra kỹ hình dáng cây, giữ lại những cành có giá trị làm cảnh, cắt bỏ những cành mọc lộn xộn, chồng chéo, giữ các chồi mới ở những vị trí thích hợp và cắt bỏ những chồi còn lại.

Hướng dẫn tạo hình bonsai cơ bản

Về cách buộc cành, bạn có thể dùng dây đồng cứng 2 – 4 ly. Mấu chốt để buộc dây là tìm đúng điểm lực, buộc đầu dây vào đầu dưới của cành, xoắn hai sợi dây mảnh với nhau vài vòng, kẹp vào đầu trên của cành và từ từ uốn cành cây theo hình vòng cung cần thiết. Nói chung, một cành chỉ nên uốn theo một hướng, hoặc nhiều nhất là hai hướng, phương pháp là như nhau và phải giữ được vẻ đẹp tự nhiên của cành. Sau 1 năm có thể tháo dây buộc và nếu không cắt bỏ, cành sẽ mọc dày hơn.

2. Phòng ngừa sâu bệnh

Nếu thấy lá có đốm đen kèm theo vàng lá thì khả năng cao là cây bị bệnh đốm lá, có thể do không khí lưu thông kém, không đủ ánh sáng và nhiệt độ. Lúc này nên loại bỏ hết lá bị bệnh, sau đó phun 50% carbendazim.

IV. Phương pháp nhân giống

1. Gieo hạt

Hạt của cây mẹ có thời gian trưởng thành khác nhau do thời kỳ ra hoa khác nhau. Tuy nhiên, quả trưởng thành sẽ sớm bị nứt và hạt sẽ rụng nên bạn phải chú ý thu hoạch khi quả đã trưởng thành. Việc gieo hạt có thể tiến hành quanh năm miễn sao hạt đã chín nhưng tốt nhất là gieo ngay sau khi thu hoạch. Chọn những hạt tốt, căng mọng, to, chắc, sáng bóng rồi ngâm trong nước ấm 35 – 40°C trong thời gian 10 – 15 ngày, 2 ngày thay nước 1 lần. Bạn cũng có thể ngâm hạt trong 24 giờ, vớt ra cho vào đĩa sứ có lót gạc, phủ 3 lớp gạc giống như gieo giá đỗ rồi đem phơi nắng từ 6 – 8 giờ trong thời gian ủ, trong quá trình phơi nắng chú ý giữ ẩm cho miếng gạc thì sau khoảng 5 – 7 ngày, noãn của hạt sẽ nảy mầm.

Cây gốc ra rễ chậm nên sau khi gieo hạt nên phủ kín chậu hoa bằng màng nilon để giữ ẩm cho không khí và đất, thường 30 – 40 ngày sẽ mọc chồi mới.

2. Giâm cành

Chọn những cành khỏe 1 – 2 năm tuổi vì nó sẽ giúp hom nảy mầm thuận lợi, có ​​thể tập trung auxin đến điểm sinh trưởng thông qua việc kích thích vết thương, rất có lợi cho quá trình lành vết thương và ra rễ của cành. Cắt cành giâm dài khoảng 8 – 10 cm sao cho mỗi đoạn có 4 – 5 đốt, để lại 2 – 3 lá trên cùng của vết cắt và bỏ những lá phía dưới để đẩy nhanh quá trình phân chia mô tế bào của cây. Bạn có thể dùng dung dịch axit axetic 0.05% ngâm sâu 2cm trong 5 – 10 giây trước khi giâm. Rễ mới thường có thể mọc sau 25 – 30 ngày.