Bách thủy tiên (lan nước): Đặc điểm, cách trồng & chăm sóc

Bách thủy tiên hay lan nước, có tên khoa học là Echinodorus cordifolius. Loài này có nguồn gốc từ Hoa Kỳ, Mexico, vùng Caribe và Nam Mỹ, trong tự nhiên thì mọc dọc theo sông suối và xung quanh bờ ao.

I. Đặc điểm hình thái & sinh trưởng

1. Đặc điểm hình thái

Bách thủy tiên (lan nước) là cây thủy sinh thân thảo, sống lâu năm. Thân là thân rễ ngắn dưới đất. Thân trên mặt đất mọc thành bụi, cao 30 – 60 cm.

• Lá đơn, mọc thành bụi. Lá hình trứng hoặc hình tim, rộng 8 – 20 cm, dài 10 – 20 cm. Gốc lá khía lõm, đầu lá nhọn hoặc tù, mép lá nguyên, màu xanh lục. Cuống lá và cuống hoa có cạnh, dài 40 – 50cm đường kính 3 – 6 mm. Gốc cuống lá bè rộng ôm lấy nhau, dài 9 cm.
• Hoa: Cụm hoa màu trắng, cuống cụm hoa dài. Nhiều hoa nhỏ mọc thành cụm/vòng (thường ở các đốt của cuống hoa), có lá bắc màu xanh lục đỡ bên dưới. Hoa lưỡng tính. Mỗi cụm/vòng nhỏ có 5 – 15 hoa. 3 lá đài nhỏ màu xanh lục. 3 cánh hoa lớn, mỏng. Nhiều nhị đực màu vàng tươi. Nhụy cái bên trong có nhiều bầu nhụy tụ lại trên cùng một đế hoa.
• Quả: Cụm quả khô hình cầu, kích thước khoảng 1 cm. Mỗi quả đơn (quả bế) chỉ có 1 hạt.

Đối với trồng thủy sinh ngập hoàn toàn trong nước thường có 4 – 5 lá to, màu xanh nhạt, dài 30-40 cm, cuống lá dài 15 – 20 cm và rộng 10 – 15 cm. Lá có gân màu nâu đỏ, thân rễ dày. Cây cao trung bình khoảng 30cm.

2. Đặc điểm sinh trưởng

Quê hương của bách thủy tiên là các vùng nước ở Trung Mỹ và một phần Nam Mỹ. Có thể tìm thấy nó ở các quốc gia như Mexico, Venezuela, Colombia. Loài này chủ yếu mọc ở các giá thể ẩm ướt ven bờ sông. Vào mùa đông, khi nhiệt độ nước và không khí dưới 10°C, cây rụng lá và khi mùa xuân đến, cây lại bắt đầu phát triển trở lại.

3. Các loài tương tự

• Echinodorus Amazonicus (lan muỗng) chỉ mọc dưới nước. Phiến lá dài 30 cm và rộng khoảng 4 cm. Đây sẽ là một lựa chọn tốt cho những người mới bắt đầu chơi cá cảnh vì nó dễ tương thích với điều kiện. Lớp đất dày khoảng 5 – 7 cm.
• Echinodorus Horizontalis là một loại cây bụi thân thảo có lá hình trái tim, lá non có màu đỏ tươi. Nhiệt độ tối ưu là 22 – 24°C, độ cứng của nước từ 2 – 16 GH, độ pH 7 – 8. Cây yêu cầu ánh sáng khá mạnh.
• Echinodorus grandiflorus phổ biến khắp Nam Mỹ. Trong điều kiện tự nhiên, nó có thể dài tới 80 – 120 cm, lá rậm rạp màu xanh đậm, phiến lá có hình trứng hoặc hình bầu dục, gân nổi rõ trên bề mặt lá. Thông số nước tối ưu: t=16 – 25°C, pH = 6.8 – 7.5, cả nước mềm và nước cứng đều phù hợp.

II. Hướng dẫn trồng & chăm sóc cây

Dù trồng trong đất hay trong nước thì cần đảm bảo một số thông số sau: Nhiệt độ nước, đất và không khí tốt nhất nằm trong khoảng 20 – 28°C, thấp nhất là 12°C.

• Đây là loài cây ưa ánh sáng mạnh. Hãy chọn đèn chiếu sáng với cường độ khoảng 2400 -3 000 lm (lumen) làm tiêu chuẩn. Mặt khác, nếu chiếu sáng quá mức sẽ gây ra tình trạng rêu tảo phát triển mạnh. Nên giới hạn thời gian chiếu sáng tối đa 8 giờ/i ngày. Bạn có thể sử dụng đèn huỳnh quang loại LB với công suất 0.4 – 0.5 W/ 1 lít nước
• Nó ưa chất lượng nước từ hơi chua đến trung tính, thích hợp phát triển ở độ pH khoảng 5.0 – 7.0. Nếu độ pH quá cao, lá có thể bị biến màu hoặc cây sinh trưởng chậm lại. Độ cứng tổng (GH) và độ cứng carbonat (KH) nên ở mức tối đa khoảng 6 dH (độ cứng Đức) là tốt.

Bên cạnh đó, để màu sắc rực rỡ và sự phát triển tốt nhất, nhiều người chơi thủy sinh đều trồng cây bằng cách bổ sung CO2. Nếu nồng độ CO2 quá cao, các sinh vật sống trong bể như cá có thể bị thiếu oxy hoặc ngộ độc CO2. Vì vậy, hãy sử dụng bộ kiểm tra/theo dõi CO2 (như CO2 drop checker) để điều chỉnh nồng độ sao cho nằm trong mức thích hợp.

Lưu ý: 

Cây phát triển chậm hoặc không phát triển thường là do không đáp ứng đủ các điều kiện cần thiết cho quá trình quang hợp, bao gồm ánh sáng, CO2 và dinh dưỡng. Mặc dù cây có thể sống không cần bổ sung CO2, nhưng thay nước thường xuyên rất quan trọng trong trường hợp này. Thiếu dinh dưỡng có thể khắc phục bằng cách bổ sung phân nhét gốc (viên nén dinh dưỡng).

Cần lưu ý thêm, lá cây khi mới mua thường là lá bán cạn (lá mọc trên cạn hoặc trong môi trường ẩm ướt) và chúng sẽ dần tàn lụi trong khoảng 1 – 2 tháng khi cây thích nghi và chuyển sang dạng lá hoàn toàn dưới nước. Do tốc độ phát triển chậm, cây dễ bị rêu tảo bám. Nếu rêu tảo phủ kín mặt lá, lá có thể bị yếu đi và chết. Tất nhiên ngay cả khi tất cả lá đều tàn, cây vẫn có thể hồi sinh từ phần gốc (thân rễ) nếu nó chưa bị thối rữa. Vì vậy, đừng vội nhổ bỏ cây mà hãy kiên nhẫn chờ đợi chồi mới mọc ra.

III. Phương pháp nhân giống

Cách nhân giống bách thủy tiên rất đơn giản. Các loài cây thủy sinh thuộc chi Echinodorus nói chung sẽ tạo ra cây con bằng cách vươn ra các chồi bên được gọi là “runner” (ngó/dây bò). Khi cây con đó lớn lên, phát triển đủ rễ và có 3 – 5 lá, bạn có thể tách và cắm cây con xuống nền đáy (giá thể/đất nền trong bể cá) để nhân giống.